Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Metody monitoringu przyrodniczego

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WB.INS-15 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0522) Środowisko naturalne i przyroda
Nazwa przedmiotu: Metody monitoringu przyrodniczego
Jednostka: Instytut Nauk o Środowisku
Grupy: Zarządzanie zasobami przyrody - przedmioty obowiązkowe dla I roku
Punkty ECTS i inne: 4.00
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2017/2018" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2018-02-24 - 2018-06-15
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia terenowe, 88 godzin więcej informacji
Wykład, 12 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Piotr Nowicki, Henryk Okarma
Prowadzący grup: Agata Bury, Stanisław Bury, Marcin Nobis, Piotr Nowicki, Henryk Okarma, Wojciech Tokarz, Bartłomiej Zając
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Cele kształcenia:

Celem kursu jest poznanie metod służących do jakościowego i ilościowego określania podstawowych parametrów służących do oceny stanu i trendów różnorodności biologicznej oraz stanu i trendów populacji gatunków należących do poszczególnych grup systematycznych

Efekty kształcenia:

WIEDZA - student zna podstawowe metody oceny stanu i trendów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków należących do różnych grup systematycznych, rozumie ich teoretyczne założenia i ograniczenia, zna najważniejsze zasady planowania monitoringu przyrodniczego;


UMIEJĘTNOŚCI – potrafi zaplanować i przeprowadzić badania terenowe w celu stwierdzania występowania i liczebności wybranych gatunków, oraz dokonać analizy danych dostarczonych przez te badania; potrafi rozpoznać najważniejsze, z punktu widzenia ochrony przyrody, gatunki kręgowców (z Czerwonej Księgi, Dyrektywy Siedliskowej, gatunki „strefowe”, parasolowe itd.) na podstawie ich cech morfologicznych, głosów lub śladów bytowania; zna główne metody wykrywania, odłowów i znakowania wybranych grup organizmów, prezentowane w trakcie zajęć.


KOMPETENCJE SPOŁECZNE – student angażuje się w badania terenowe prowadzone w dużym zespole ludzi, potrafi pracować w grupie, w tym opracowywać i dyskutować uzyskane wyniki badań.

Wymagania wstępne:

zainteresowanie tematem i gotowość do kilkudniowej pracy w terenie

Forma i warunki zaliczenia:

Obowiązkowa obecność na ćwiczeniach terenowych.

Sprawdzian pisemny w formie testu z pytaniami zamkniętymi i otwartymi, podsumowujący część wykładową kursu (zaliczenie sprawdzianu jest warunkiem uczestnictwa w drugiej części zajęć terenowych).

Raport z realizacji zajęć terenowych.

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Pisemny sprawdzian testowy w formie testu z pytaniami zamkniętymi i otwartymi, podsumowujący część wykładową kursu. Efekty kształcenia zostaną uznane za osiągnięte jeśli student opisze metody oceny stanu siedlisk przyrodniczych oraz stanu populacji różnych gatunków zwierząt.

Przeprowadzenie badań terenowych i oddanie raportu zawierającego poprawnie wykonane analizy danych zebranych podczas ćwiczeń terenowych

Ciągła kontrola aktywności w trakcie zajęć terenowych. Student musi współpracować w grupie i angażować się wykonywane zadania aby zebrać konieczne do przygotowania raportu dane.

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe

Bilans punktów ECTS:

Wykłady 12 godz

ćwiczenia terenowe 88 godz

Przygotowanie raportu 10 godz

Przygotowanie do zaliczenia 5 godz

Razem: 115 godzin

Pełny opis:

W ramach czterech bloków zajęć terenowych studenci będą w praktyce zapoznawać się z:

(1) metodami stwierdzania występowania gatunków z różnych grup systematycznych (duże ssaki, ptaki, drobne kręgowce, owady oraz rośliny, grzyby i porosty), analizą problemu niepełnej wykrywalności oraz szacowaniem prawdopodobieństwa wykrycia gatunku i jego rzeczywistego występowania na badanych stanowiskach; w toku zajęć studenci poznają następujące metody stwierdzania obecności zwierząt w terenie:

- owady – oznaczanie na podstawie określenia cech morfologicznych, bezpośrednio po odłowieniu

- płazy – nasłuchiwanie głosów godowych, obserwacja zbiorników wodnych, rozróżnianie złożeń skrzeku oraz larw charakterystycznych gatunków, badania śmiertelności na drogach; identyfikacja do gatunków na podstawie cech morfologicznych; budowa zbiorników rozrodczych

- gady – poszukiwanie i obserwacja gadów w terenie, badania śmiertelności na drogach; identyfikacja gatunków na podstawie cech morfologicznych żywych osobników i wylinek;

- ptaki – rozpoznawanie w terenie na podstawie obserwacji, nasłuchów, za pomocą wabienia głosowego oraz odnalezionych śladów bytowania

- drobne ssaki – wyszukiwanie szczątków w odchodach drapieżników i wypluwkach ptaków, szukanie nor i tropów charakterystycznych dla poszczególnych gatunków, rozpoznawanie gatunków po cechach morfologicznych;

- nietoperze - obsługa detektorów, prowadzenie nasłuchów na transektach i w punktach nasłuchowych, analiza nagrań w programie BatSound

- ssaki kopytne i drapieżne – oznaczanie na podstawie śladów bytowania: tropów, odchodów i miejsc żerowania

- rośliny (rośliny wyższe i mchy) – oznaczanie na podstawie cech morfologicznych zarówno osobników generatywnych jak i wegetatywnych w tym siewek; identyfikacja gatunków

- porosty i grzyby - oznaczanie na podstawie cech morfologicznych; identyfikacja gatunków

(2) określaniem liczebności populacji gatunków przy pomocy metod względnych, np. liczenia na transektach lub powierzchniach próbnych, oraz bezwzględnych, np. metoda odłowów, znakowania i ponownych odłowów, w zależności od grupy systematycznej. W toku zajęć studenci poznają metody badania ekologii roślin i zwierząt w terenie oraz metody odłowu i znakowania:

- owady – odłów za pomocą siatek entomologicznych oraz czerpaków, metoda „capture-mark-recapture” stosowana do szacowania liczebności populacji

-płazy - odłów przy pomocy czerpaków i pułapek lejkowych/butelkowych, odłowy metodą płotkową; znakowanie przy pomocy chipów, nacinania paliczków; rozpoznawanie osobników po cechach charakterystycznych ubarwienia; telemetria; pobieranie danych morfologicznych; pobieranie materiału genetycznego

- gady – łapanie gadów ręcznie, przy pomocy haków i chwytaków ofiologicznych, odłowy przy pomocy metody sztucznych kryjówek i metodą płotkową; znakowanie gadów przy pomocy kauterów, nacinania łusek, nacinania paliczków; rozpoznawanie osobników po cechach charakterystycznych ubarwienia i anomalii łusek; telemetria; pobieranie danych morfologicznych; pobieranie materiału genetycznego

- ptaki – metodyka Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, metoda wielokrotnych odłowów (obrączkowanie), szacowanie zagęszczenia osobników w sezonie lęgowym,

- drobne ssaki – odłowy w pułapki żywołowne i płotkowe; kontrole budek lęgowych dla ptaków i pilchowatych; znakowanie przez nacinanie futra, chipy, kolczyki; telemetria; pobieranie danych morfologicznych; pobieranie materiału genetycznego

- ssaki kopytne i drapieżne – rozpoznawanie tropów i śladów bytowania, rozróżnianie osobników i szacowanie liczebności populacji na podstawie zdjęć z fotopułapek, wprowadzenie do metod odłowu i szacowania liczebności populacji oraz badań telemetrycznych, w tym: tropienia zimowe, teoretyczne podstawy przeprowadzania zimowych pędzeń kopytnych, prezentacja klatek i pułapek służących do odłowu ssaków drapieżnych, analiza zdjęć z fotopułapek

- rośliny (rośliny wyższe i mchy) – szacowanie wielkości populacji gatunku w zależności od dostępności siedliska, wymagań ekologicznych, i czynników zewnętrznych. Perspektywy zachowania gatunku oraz sposoby ochrony jego populacji

- porosty i grzyby – szacowanie wielkości populacji gatunku w zależności od dostępności siedliska, wymagań ekologicznych, i czynników zewnętrznych. Perspektywy zachowania gatunku oraz sposoby ochrony jego populacji

(3) metody stwierdzania i klasyfikacji siedlisk przyrodniczych, wymienionych w załączniku I Dyrektywy siedliskowej, ocena stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, ocena efektywności podejmowanych działań ochronnych, założenia organizacji i sposobu monitoringu siedlisk przyrodniczych, metodyka monitoringu siedlisk przyrodniczych, parametry i wskaźniki stanu zachowania i ochrony siedlisk, waloryzacja wskaźników i ocena parametrów stanu zachowania, analiza formularzy do obserwacji terenowych

(4) część wykładowa kursu odbywać się będzie w salach wykładowych Instytutu Nauk o Środowisku UJ, w pierwszych tygodniach semestru. Kurs obejmuje również cztery bloki zajęć terenowych, będą miały miejsce na łąkach w okolicach Krakowa (blok dotyczący badań owadów) oraz w Beskidzie Niskim, w okolicach stacji badawczej w Krempnej (pozostałe bloki tematyczne), w terenie obejmującym naturalne miejsca bytowania grup gatunków oraz występowania siedlisk przyrodniczych, które zostaną omówione w trakcie zajęć. Pierwszy wyjazd odbędzie się w sezonie zimowym, w pierwszych tygodniach semestru, drugi natomiast w sezonie wiosennym, w drugiej połowie kwietnia. Szczególny nacisk zostanie przyłożony na badania siedlisk i gatunków o znaczeniu ogólnoeuropejskim, wymieniane w aneksach Dyrektywy Ptasiej i Siedliskowej

Literatura:

Literatura uzupełniajaca:

Bookhout T (red.) Research and managements techniques for wildlife and habitats. The Wildlife Society, Bethesda, Maryland, USA

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.