Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Gramatyka historyczna języka polskiego 1 WPl/n/II/25/1
Wykład (WYK) Semestr zimowy 2019/2020

Informacje o zajęciach (wspólne dla wszystkich grup)

Liczba godzin: 30
Limit miejsc: (brak limitu)
Zaliczenie: Zaliczenie
Literatura:

Literatura podstawowa. Podręczniki.

Encyklopedia języka polskiego, pod red. S. Urbańczyka i M. Kucały, Wrocław-Kraków 1999 (wybrane hasła).

Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, pod red. K. Polańskiego, Wrocław-Kraków 1999 (wybrane hasła).

Z. Klemensiewicz, T. Lehr-Spławiński, S. Urbańczyk, Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. III, Warszawa 1965.

H. Koneczna, Charakterystyka fonetyczna języka polskiego na tle innych języków słowiańskich, Warszawa 1965.

Z. Stieber, Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego, Warszawa 1966.

W. Kuraszkiewicz, Gramatyka historyczna języka polskiego. Podstawowe wiadomości z wyborem tekstów staropolskich do ćwiczeń, wyd.2, Warszawa 1972.

S. Rospond, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 1971.

J. Strutyński, Elementy gramatyki historycznej języka polskiego Kraków 1982(lub wyd. nast.).

K. Długosz - Kurczabowa, S. Dubisz, Gramatyka historyczna języka polskiego. Podręcznik dla studentów polonistyki, Warszawa 1998.

Teksty:

S. Borowski, A. Furdal, Wybór tekstów do historii języka polskiego, Warszawa1980.

W. Taszycki, Najdawniejsze zabytki języka polskiego, Wrocław 1967, wyd. IV(lub wyd. nast.).

W. Taszycki, Wybór tekstów staropolskich XVI-XVIII, wyd. III, Warszawa 1969.

S. Vrtel – Wierczyński, Wybór tekstów staropolskich. Czasy najdawniejsze do1543 r., Warszawa 1963 (lub wyd. nast.).

W. Wydra, W. R. Rzepka, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984.

Słowniki etymologiczne:

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1957 (lub wyd. nast.)

F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, t. I – V, Kraków 1952 – 1982.

K. Długosz-Kurczabowa, Nowy słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 2003.

W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.

Słowniki ogólne:

S. B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I-VI, wyd. II, Lwów 1854-1860, wyd. III, Warszawa 1951 (lub wyd. nast.).

Słownik staropolski, red. S. Urbańczyk, t. I-XI, Warszawa 1953 – 2003.

Słownik polszczyzny XVI wieku, red. M. R. Mayenowa, t. I-XXXVI, Wrocław – Warszawa 1966 – 2012.

S. Reczek, Podręczny słownik dawnej polszczyzny, Wrocław 1968 (lub wyd. nast.).

Mały słownik zaginionej polszczyzny. Red. nauk. F. Wysocka, Kraków 2003.

Literatura uzupełniająca:

I. Bajerowa, Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku, Wrocław 1964; O zaniku samogłosek pochylonych. Pokłosie dyskusji, Katowice 1978; Polski język ogólny XIX w. Stan i ewolucja, t. I: Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia, Katowice 1986, t. II: Fleksja, Katowice 1992.

S. Dubisz, Rozwój polskiego systemu fonologicznego [w:] Studia z historii języka polskiego, pod red. W. Kupiszewskiego, Warszawa 1994, s. 9-19.

B. Dunaj, Język polski najstarszej doby piśmiennej (XII-XIII wiek), Kraków 1975; Ogólne zasady rozwoju fleksji rzeczowników w języku polskim, Prace Filologiczne 1985, XXXII, s. 109-114; Wzdłużenie zastępcze w języku polskim, Kraków 1966.

Języki indoeuropejskie, pod red. L. Bednarczuka, t. I, Warszawa 1986, t. II, Warszawa 1988.

Z. Kempf, Rola pełni głosowej w rozwoju polskiej deklinacji rzeczownikowej, ZN Uniwersytetu Wrocławskiego, Seria A, nr V, 1957, s. 149-175.

B. Klebanowska, Interpretacja fonologiczna zjawisk fonetycznych w języku polskim, Warszawa 1990.

H. Koneczna, Wzdłużenie zastępcze [w:] Księga referatów II Międzynarodowego Zjazdu Slawistów, sekcja I: Językoznawstwo 1934.

A. Kowalska, Ewolucja analitycznych form czasownikowych na – ł w języku polskim, Katowice 1976.

A. Książek-Bryłowa, Wariantywność fleksji w historii i gwarach języka

polskiego, Lublin 1994.

M. Kucała, Rodzaj gramatyczny w historii polszczyzny, Wrocław 1978.

W. Kuraszkiewicz, Polski język literacki. Studia nad historią i strukturą, Warszawa – Poznań 1986.

E. Łuczyński, J. Maćkiewicz, Językoznawstwo ogólne. Wybrane zagadnienia, Gdańsk 1999 (rozdz. VI).

T. Milewski, Językoznawstwo, Warszawa 1969 (rozdz. III).

H. Popowska – Taborska, Wczesne dzieje Słowian w świetle ich języka, Warszawa 1993.

W. Śmiech, Rozwój historyczny polskich grup spółgłoskowych *sr’. *zr”, *žr’, Łódź 1953; Rozwój form czasu teraźniejszego czasownika w języku polskim, Łódź 1967.

H. Turska, Mianownik l. mn. typu „chłopy”, „draby” w języku polskim, Język Polski, R. XXXIII, 1953, s. 129-155; Zagadnienie miejsca akcentu w języku polskim, Pamiętnik Literacki, R. XLI, 1950, z. 2.

S. Urbańczyk, Jaką polszczyzną mówił Jan Kochanowski i jego rówieśnicy?,

Język Polski, R. XXXIII, 1953, s. 214-224.

Efekty uczenia się:

Wiedza: student ma wiedzę w zakresie budowy, funkcjonowania, pochodzenia i historycznego rozwoju polszczyzny ogólnej i jej form językowych. Rozumie znaczenie języka jako narzędzia społecznej komunikacji i przekazu wartości kulturowych oraz tworzywa artystycznego.

Umiejętności: student posiada kompetencje w zakresie analizy synchronicznej i diachronicznej form językowych i tekstów typowych gatunków mowy.

Kompetencje społeczne: student wykazuje troskę o zachowanie polskiego językowego dziedzictwa i propagowanie wzorców językowej poprawności i kultury osobistej. Ma świadomość znaczenia wspólnotowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia dawnych i współczesnych zjawisk społecznych, kulturalnych i artystycznych. Świadomie buduje relacje interpersonalne oraz ma świadomość roli polonistyki i jej wpływu na kształtowanie poczucia tożsamości narodowej młodego pokolenia, jego stosunku do rodzimej kultury i języka oraz ich postaw estetycznych, aksjologicznych i społecznych.

Metody i kryteria oceniania:

Kontrolowanie obecności studentów na wykładach i ćwiczeniach, aktywny udział słuchaczy w zajęciach, kolokwia zaliczeniowe i indywidualne konsultacje.

Zaliczenie kursu gramatyki historycznej języka polskiego odbywa się na podstawie końcowego egzaminu ustnego, przeprowadzonego po wykładach w semestrze zimowym i letnim, egzaminującym jest wykładowca przedmiotu. Zakres egzaminu ustnego obejmuje zarówno interpretację zagadnień językowych (historyczna fonetyka z fonologią oraz fleksja nominalna i werbalna), jak również teoretyczne zagadnienia realizowane w czasie wykładów i zawarte w podstawowej literaturze przedmiotu. Zaliczenie ćwiczeń z gramatyki historycznej języka polskiego w semestrze zimowym i letnim odbywa się na podstawie kolokwiów, które zarządzają prowadzący ćwiczenia po zakończeniu danej partii materiału (w semestrze zimowym dwa kolokwia po wokalizmie i konsonantyzmie, w semestrze letnim także dwa – po fleksji imiennej – deklinacji i fleksji werbalnej – koniugacji).

Zakres tematów:

Tematyka wykładów:

1. Genetyczne zróżnicowanie języków świata.

2. Języki słowiańskie i miejsce wśród nich języka polskiego.

3. Podstawa rozwoju polskiego systemu wokalicznego.

4. Rozwój prasłowiańskich samogłosek e oraz ĕ w języku polskim (przegłos polski i przegłos lechicki).

5. Wokalizacja prasłowiańskich jerów.

6. Iloczas w języku polskim.

7. Samogłoski pochylone w języku polskim.

8. Rozwój samogłosek nosowych w języku polskim.

9. Realizacja sonantów w języku polskim.

10. Metateza prasłowiańskich grup nagłosowych *ort, *olt i grup śródgłosowych *tort, *tolt, *tert, *telt.

11. Zmiany samogłosek pod wpływem spółgłosek półotwartych.

12. Podstawa rozwojowa polskiego systemu spółgłoskowego.

13. Rozwój spółgłosek wargowych miękkich i spółgłosek palatalnych.

14. Dyspalatalizacja spółgłosek funkcjonalnie miękkich.

15. Powstanie spółgłoski f i spółgłosek funkcjonalnie twardych.

16. Rozwój spółgłosek rz oraz ł w dziejach języka polskiego.

17. Uproszczenia w grupach spółgłoskowych.

18. Od prasłowiańskich deklinacji tematowych rzeczownika do polskich

deklinacji rodzajowych.

19. Układ końcówek deklinacji rzeczownikowej męskiej.

20. Układ końcówek deklinacji rzeczownikowej żeńskiej.

21. Układ końcówek deklinacji rzeczownikowej nijakiej.

22. Rozwój deklinacji mieszanej rzeczowników. szczątkowe końcówki liczby podwójnej.

23. Rozwój deklinacyjny zaimków rodzajowych i nierodzajowych.

24. Przeobrażenia prostej (rzeczownikowej) i złożonej (zaimkowej) odmiany

przymiotników.

25. Podstawa rozwojowa prasłowiańskiej fleksji werbalnej w języku polskim.

26. Kształtowanie się czasownikowych typów koniugacyjnych w języku polskim.

27. Rozwój form trybu rozkazującego.

28. Kontynuacja czasów przeszłych prostych (imperfectum i aorystu)

w polszczyźnie średniowiecznej.

29. Ewolucja czasu przeszłego złożonego i trybu przypuszczającego.

30. Rozwój prasłowiańskich form imiesłowowych czasu teraźniejszego

i przeszłego. Przekształcenia postaci bezokolicznika.

Tematyka ćwiczeń:

1.Pisownia zabytków staropolskich.

2. Pierwsi reformatorzy ortografii polskiej.

3. Przegłos lechicki i polski. Geneza oboczności ʹe: ʹa, ʹe: ʹo.

4. Rozwój jerów w języku polskim. Geneza oboczności ʹe: ø, e: ø.

5. Rozwój iloczasu w staropolszczyźnie. Wzdłużenie zastępcze i kontrakcje.

6. Dzieje samogłosek pochylonych w języku polskim (á, ó, é).

7. Rozwój samogłosek nosowych na gruncie polskim.

8. Sonanty (spółgłoski zgłoskotwórcze) w dziejach polszczyzny.

9. Polski rozwój grup nagłosowych *ort, *olt i grup śródgłosowych *tort, *tolt, *tert, *telt.

10. Efekty w polszczyźnie trzech prasłowiańskich palatalizacji spółgłosek tylnojęzykowych oraz wpływu ‘j’ na poprzedzające spółgłoski.

11. Powstanie spółgłosek średniojęzykowych i funkcjonalnie twardych.

12. Wykształcenie się w polskim systemie konsonantycznym spółgłosek ‘f’ oraz ‘rz’.

13. Rozwój na gruncie polskim form deklinacyjnych rzeczownika, zaimka i przymiotnika.

14. Kształtowanie się w polszczyźnie form werbalnych, opartych na tematach czasu teraźniejszego i czasu przeszłego.

UWAGA: W kursie ćwiczeniowym punkt ciężkości z teorii przeniesiony jest na praktyczną analizę form i zjawisk językowych.

Metody dydaktyczne:

Teoretyczne treści nauczania przedmiotu są przekazywane na wykładach, a praktyczne nabywanie umiejętności czytania ze zrozumieniem tekstów staropolskich i średniopolskich oraz analizy występujących w nich zagadnień fonetycznych, fleksyjnych czy słownikowych rozwijane jest w czasie ćwiczeń. Przewidziano konsultacje regularne, jak też zalecane w indywidualnych przypadkach na dyżurach odbywających się co tydzień.

Grupy zajęciowe

zobacz na planie zajęć

Grupa Termin(y) Prowadzący Miejsca Akcje
1 każdy poniedziałek, 8:00 - 9:30, sala 06
Władysław Śliwiński, Mirosława Mycawka 74/200 szczegóły
Wszystkie zajęcia odbywają się w budynku:
Grodzka 64 (Arsenał Władysława IV)
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.