Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Teoria mitu

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WFz.IR-B/05 Kod Erasmus / ISCED: 08.2 / (0221) Religia
Nazwa przedmiotu: Teoria mitu
Jednostka: Instytut Religioznawstwa
Grupy: Przedmioty dla programu WFz-140-0-UD-4
Przedmioty dla programu WFz-140-1-UD-4
Religioz., przed. fakulta. do wyboru, dla spec. Religia, kultura, media, Kursy specjaliz. sem. letni
Religioz., przed. fakultatywny do wyboru z gr. przed., dla spec. Mity i idee religijne sem. letni
Religioz., przedmiot dowolnego wyboru dla spec. Antropologia religii, sem. letni
Religioz., przedmiot dowolnego wyboru dla spec. WPR sem. letni
Punkty ECTS i inne: 4.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2018/2019" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2019-02-23 - 2019-06-14
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Andrzej Szyjewski
Prowadzący grup: Jakub Bohuszewicz, Andrzej Szyjewski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Ocena wliczana do średniej:

tak

Cele kształcenia:

Kurs ma wykształcić umiejętność dokonywania własnych, fenomenologicznych lub antropologicznych, analiz mitów przez studentów. Jego celem jest wykazanie, że mit stanowi istotną dziedzinę badań religioznawczych i w jego badaniach niezbędne jest łączenie wysiłków różnych dziedzin humanistyki. Celem praktycznym jest uzyskanie zdolności analizy wybranych mitów, kosmogonicznych, heroicznych i eschatologicznych w świetle materiału teoretycznego.

Efekty kształcenia:

EK 1: Rozumie zakres pojęciowy terminu „mit” i trudności z jego określeniem

[K_W01+++][K_W02+++][K_W04++][K_W06++][K_W10+++] [K_U03+][K_U05++][K_K01++][K_K02+++][K_K05+]

EK 2: Potrafi prześledzić zmiany podejść do mitu w obrębie różnych szkół, tradycji i dyscyplin badawczych;

[K_W02+++][K_W03+++][K_W07++][K_W08+++][K_W09+++]

[K_U02++][K_U03+++][K_U04++][K_U09+][K_K01+]

EK 3: Zna i potrafi krytycznie korzystać z literatury przedmiotu:

[K_W01++][K_W08+++] [K_U01+++] [K_U02++] [K_U07+++]

[K_U10++]

EK 4: Potrafi dostosować metodę badawczą do badanego zjawiska;

[K_W03+++] [K_W04+++] [K_W06+++] [K_W09+++] [K_W12+] [K_U03+++] [K_U04+++] [K_U07+++] [K_K01+++]

EK 5: Rozumie znaczenie mitów, tradycji, stereotypów i ideologii dla układów kulturowych i społecznych

[K_W01+++] [K_W03+++] [K_W09+++] [K_W10+++] [K_U05+++] [K_U10+++] [K_K03+++] [K_K05+++]

EK 6: Potrafi dokonać podstawowej analizy materiałów mitycznych

[K_W01+++] [K_W05+++] [K_W07+++] [K_W10+++] [K_U01+++] [K_U03+++] [K_U08+++] [K_K02+++]


Wymagania wstępne:

brak

Forma i warunki zaliczenia:

Zaliczenie modułu odbywa się dwustopniowo:

1. Zaliczenie ćwiczeń obejmujące całość treści merytorycznych na podstawie aktywności na przynajmniej 50% zajęć, w postaci brania udziału w dyskusji, stanowiące 30 % oceny z ćwiczeń + ocena z kolokwium zaliczeniowego 70 % oceny

2. Ocena pracy, w której ocenie podlega: postawienie problemu, metody badania i wnioski - 50 % oceny; opanowanie materiałów mitycznych – 50 % oceny;


Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

1. Aktywność na ćwiczeniach

2. Ocena pracy semestralnej


Metody dydaktyczne - słownik:

Metody eksponujące - film
Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie
Metody podające - prezentacja multimedialna
Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe
Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa
Metody problemowe - metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna
Metody problemowe - wykład konwersatoryjny
Metody problemowe - wykład problemowy

Metody dydaktyczne:

Metody podające: odczyt, opis, wyjaśnienie lub objaśnienie, wykład informacyjny; wykład multimedialny,

Metody praktyczne: ćwiczenia przedmiotowe, metoda przewodniego tekstu,

Metody problemowe: dyskusja dydaktyczna, metoda przypadków, wykład problemowy, z użyciem podręcznika problemowego


Bilans punktów ECTS:

Godziny kontaktowe – wykład 30 godz, ćwiczenia 30 godz

Praca własna studenta:

- przygotowanie do ćwiczeń – 30 godz.

- przygotowanie do sporządzenia pracy – 60 godz.

Razem: 150 godz.


Grupa treści kształcenia:

Grupa treści kształcenia do wyboru

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

brak

Skrócony opis:

Kurs ma wykształcić umiejętność dokonywania własnych, fenomenologicznych lub antropologicznych, analiz mitów przez studentów. Jego celem jest wykazanie, że mit stanowi istotną dziedzinę badań religioznawczych i w jego badaniach niezbędne jest łączenie wysiłków różnych dziedzin humanistyki. Ustalenie zakresu pojęciowego terminu „mit”. Omówienie głównych XIX-XX-wiecznych teorii i metod badawczych, relacje mitu do religii i rytuału oraz miejsce mitu w systemie kulturowym. Kurs obejmuje też analizę struktury, funkcji i klasyfikacji mitów, związków między mitem a bajką i eposem, oraz próby konstruowania i odczytywania mitologii współczesności. Ćwiczenia pokazują wybrane przykłady podejść do mitu i analiz konkretnych mitów. Celem jest praktyczna analiza wybranych mitów, kosmogonicznych, heroicznych i eschatologicznych w świetle materiału teoretycznego. Zakończeniem i sprawdzianem umiejętności porównawczej pracy nad materiałem mitycznym jest pisemna praca semestralna sprawdzająca opanowanie umiejętności poruszania się w świecie mitu tak pod względem teoretycznym jak i znajomości wątków mitycznych różnych kultur.

Pełny opis:

Kurs ma wykształcić umiejętność dokonywania własnych, fenomenologicznych lub antropologicznych, analiz mitów przez studentów. Jego celem jest wykazanie, że mit stanowi istotną dziedzinę badań religioznawczych i w jego badaniach niezbędne jest łączenie wysiłków różnych dziedzin humanistyki. Ustalenie zakresu pojęciowego terminu „mit”. Omówienie głównych XIX-XX-wiecznych teorii i metod badawczych, relacje mitu do religii i rytuału oraz miejsce mitu w systemie kulturowym. Kurs obejmuje też analizę struktury, funkcji i klasyfikacji mitów, związków między mitem a bajką i eposem, oraz próby konstruowania i odczytywania mitologii współczesności. Ćwiczenia pokazują wybrane przykłady podejść do mitu i analiz konkretnych mitów. Celem jest praktyczna analiza wybranych mitów, kosmogonicznych, heroicznych i eschatologicznych w świetle materiału teoretycznego. Zakończeniem i sprawdzianem umiejętności porównawczej pracy nad materiałem mitycznym jest pisemna praca semestralna sprawdzająca opanowanie umiejętności poruszania się w świecie mitu tak pod względem teoretycznym jak i znajomości wątków mitycznych różnych kultur.

1. Istota mitu

Problem zdefiniowania mitu, etymologia, mitologia grecka jako źródło potocznego pojmowania mitu i jako "cmentarzysko mitów". Podejścia do mitu: mit jako narracja, jako świadomość archaiczna i jako sposób myślenia. Mit jako prawda absolutna, problem sakralności i wyróżnienia mitu spośród innych form narracyjnych. Czas mityczny i jego rozumienie, etiologiczny/wzorcowy charakter mitu. Język mitu - symbolika i zasady kojarzenia symbolicznego, struktury mityczne. Funkcje mitu w perspektywie jednostki, społeczeństwa i kosmosu. Biologiczne i kognitywne podstawy mitów.

Literatura: E. Dąbrowski, Religie Wschodu, Poznań 1962, r. 4: Mit a religia; E. Potkowski, Mity, Warszawa 1965; R. Barthes, Mit i znak, Warszawa 1970; G. S. Kirk, Myth; its Meaning and functions in Ancient and Other Cultures, Berkeley 1970; R. Caillois, Żywioł i ład, Warszawa 1973; M. Czerwiński, Magia, mit, fikcja, Warszawa 1975; L. Mróz, Mit i myślenie mityczne, „Etnografia Polska” 1976 nr 20, s. 25-44; J. G. Barbour, Mity, symbole, paradygmaty; studium porównawcze nauk przyrodniczych i religii, Kraków 1984, s. 19-40; A. Dundes [ed.]: Sacred Narrative; Readings in the Theory of Myth, Berkeley 1984; E. Nowicka, Słowo wstępne [w:] J. Bierhorst, Czerwony łabędź, Warszawa 1984, s. 39-73; H. Markiewicz, Literatura a mity, „Twórczość” 1987 nr 10, s. 55-70; E. Mieletinski: Poetyka mitu, Warszawa 1981; S. Tokarski, Eliade i Orient, Wrocław 1984; R. Tomicki: hasło "Mit" w: Z. Staszczak [red.], Słownik etnologiczny, terminy ogólne, Warszawa-Poznań 1987; J. Campbell, Potęga mitu, Kraków 1993; A. Cotterell, wstęp do Słownika mitów świata, Łódź 1993, s. 5-12; E. Fromm, Zapomniany język, wstęp do rozumienia snów, baśni, mitów, Warszawa 1994; L. Kołakowski, Obecność mitu, Wrocław 1994; M. Eliade, Aspekty mitu, Warszawa 1998; L. Honko, Problem zdefiniowania mitu, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 3-13; C. Lévi-Strauss, Mity i rozumienie, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 111-126; J. Niżnik, Mit jako kategoria metodologiczna, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 14-26; E. Nowicka, Sporne problemy w badaniach nad mitem, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 27-42; P. Grimal, Mitologia grecka, Warszawa 1998; W. G. Doty, Mythography; the study of myths and rituals, Tuscaloosa 2000; A. Pankalla, Psychologia mitu; Kultury tradycyjne a współczesność, Warszawa 2000; A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001, s. 72-89; D. Leeming, Myth; A biography of belief, Oxford 2002; - Е. Я. Режабек, Мифомышление, когнитывный анализ, Москва 2003; K. Armstrong, Krótka historia mitu, Kraków 2005; M. Dybizbański, W. Szturc, Mitoznawstwo porównawcze, Kraków 2006;

2. Przegląd klasycznych teorii mitu w religioznawstwie.

Oświeceniowe teorie mitu: G. Vico. Mitologia porównawcza: źródła (J. Herder, C. Heyne, W. Goethe); główni przedstawiciele (F. Schelling, A. Schlegel, J. Görres, bracia Grimm, G. Creuzer), M. Müller i teoria naturalistyczna, A. De Gubernatis, W. Mannhardt, J. Bachofen. Ewolucjonistyczna szkoła antropologiczna: E. Tylor, J. G. Frazer, H. Usener. Dyfuzjonizm i problemy oddzielenia mitu od religii. Dyfuzje idei mitycznych w ujęciu L. Froebeniusa. Mity jako wyobrażenia zbiorowe we francuskiej szkole socjologicznej. B. Malinowski i funkcje mitu, funkcjonalizm E. E. Evans-Pritcharda. Ujęcia psychoanalityczne, klasyczne, postfreudowskie (G. Róheim, O. Rank) i postjungowskie (K. Kerenyi, J. Campbell, E. Neumann).

Literatura: G. F. Creuzer, Symbolik und Mythologie der alten Volker, Leipzig-Darmstadt 1836-1843; A. de Gubernatis, Zoological Mythology, London 1872; M. Müller, Religia jako przedmiot umiejętności porównawczej, Kraków 1873; E. Tylor, Cywilizacja pierwotna,t. 1-2, Warszawa 1896-1898; E. B. Tylor, Antropologia, Warszawa 1904; J. Grimm, Deutsche Mythologie, Göttingen 1935; C. G. Jung, K. Kerenyi, Introduction into Science of Mythology, Princeton 1963; G. Vico, Nauka nowa, Warszawa 1966; G. Cocciara, Dzieje folklorystyki w Europie, Warszawa 1971; G. Róheim, The Panic of the Gods and other essays, New York 1972; B. Feldman, R. Richardson Jr [eds.], The Rise of Modern Mythology 1680-1860, Bloomington 1972; E. Neumann, The Origins and History of Consciousness, Princeton 1973; E. Kuźma, Kategoria mitu w badaniach literackich, „Pamiętnik Literacki” 1986, z. 4, s. 55-73; H. Podbielski, Nowsze teorie mitu [w:] Z zagadnień literatury greckiej, red. I. Pliszczyńska, Lublin 1987, s. 7-42; I. Strenski, Four Theories of Myth in Twentieth-Century History: Cassirer, Eliade, Lévi-Strauss and Malinowski, Iowa 1987; T. Banaszczyk, Studia o przedstawieniach zbiorowych czasu i przestrzeni w durkheimowskiej szkole socjologicznej, Wrocław 1989; J. Campbell, Transformations of Myth Through Time, New York 1990; E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego, Warszawa 1990, s. 65-79; B. Malinowski, Mit w psychice człowieka pierwotnego, Dzieła t. 7, Warszawa 1990, s. 296-351; J. Campbell, Myths to Live By, London 1991; G. Róheim, Fire in the Dragon and other Psychoanalytic Essays on Folklore, Princeton 1992; K. Kerenyi, Hermes przewodnik dusz, mitologem źródła życia mężczyzny, Warszawa 1993; J. T. Maciuszko, Mit - mitologia - mitografia; Elementy wiedzy o micie (cz. I), „Rocznik Teologiczny ChAT”, 1993 t. 35, z. 1; cz. II: „Rocznik Teologiczny ChAT”, 1995 t. 37, z. 2, s. 5-32; J. Campbell, Kwestia bogów, Warszawa 1994; J. Fiske, Myths and Myth Makers, London 1996; J. Campbell, Bohater o tysiącu twarzy, Poznań 1997; K. Kerenyi, Czym jest mitologia, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 61-74; C. G. Jung, Symbole przemiany; analiza preludium do schizofrenii, Warszawa 1998; K. Kerenyi, Mitologia Greków, Warszawa 2002; J. Campbell, Mityczny obraz, Warszawa 2004; K. Kerenyi, Eleusis; archetypowy obraz matki i córki, Kraków 2004; R. Marszałek, Mitologia a rozum instrumentalny; fundament procesu dziejowego w dziele późnego Schellinga, Warszawa 2004; R. T. Ciesielski, Metamorfozy maski; koncepcja Josepha Campbella, Poznań 2006; W. Szturc, Mitoznawstwo porównawcze, Kraków 2006;

3. Mit a rytuał

Rytualistyczna teoria mitu: W. Mannhardt, W. Robertson Smith i idea narodzin ofiary. R. Graves i jego odrytualna interpretacja mitologii greckiej. A. van Gennep i obrzędy przejścia. M. Hocart i mit świętego króla. Kozioł ofiarny i teoria dramatu rytualnego R. Girarda jako rozwinięcie tez rytalistów. Szkoła mitu i rytuału: wzorzec mityczno-rytualny na Bliskim Wschodzie (S. Hooke) i u Indoeuropejczyków (G. Widengren). C. Kluckhohn i symboliczna interpretacja kompleksu mityczno-rytualnego. W. E. H. Stanner i australijska lekcja relacji mit-rytuał na przykładzie mitu Tęczowego Węża. Eliade o micie i rytuale. Mit a rytuał w ujęciu teorii per formatywnych i kognitywistycznych.

Literatura: A. M. Hocart, The Life-Giving Myth and Other Essays, London 1956; R. Graves, Herkules z mojej załogi, Warszawa 1962, „Posłowie autora”, s. 454-469; W. E. H. Stanner, On Aboriginal Religion, Sydney 1966; E. O. James, Starożytni bogowie, Warszawa 1970; G. S. Kirk, Myth; its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures, Berkeley 1970; G. Widengren, The Pattern of Myth and Ritual in Ancient Civilizations, [w:] The Myth of the State, Scripta Instituti Donneriani Aboensis nr. 6, Abo 1972; R. Graves, Mity greckie, Warszawa 1993; W. Burkert, Homo Necans, the Anthropology of Ancient Greek Sacrificial Ritual and Myth, Berkeley 1983; R. Girard, Kozioł ofiarny, Łódź 1987; W. E. Otto, Teofania, duch religii starogreckiej, „Poezja” 1988 nr 12; R. Girard, Dawna droga, którą kroczyli ludzie niegodziwi, Warszawa 1992; R. Girard, Sacrum i przemoc t. 1-2, Poznań 1993-94; M. Eliade, Sacrum, mit, historia, Warszawa 1994; M. Eliade, Mity, sny, tajemnice, Warszawa 1994; S. Hyman, Rytualne spojrzenie na mit i mityczność, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 75-88; C. Kluckhohn, Ogólna teoria mitu i rytuału, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 89-110; M. Eliade, Mit wiecznego powrotu, Warszawa 1998; J. L. Weston, Graal; od starożytnego obrzędu do romansu średniowiecznego, Wrocław 1998; R. Graves, Biała Bogini, Warszawa 2000; Е. Я. Режабек, Мифомышление, когнитывный анализ, Москва 2003; A van Gennep, Obrzędy przejścia; systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006;

4. Struktura mitu.

Zasada trzech funkcji u G. Dumézila. Lévi-Straussowska zasada opozycji binarnych i problem mediacji w micie. Mechanizm transformacji w mitach. Mit o Asdiwalu. Mythologiques jako amerykańska wariacja relacji natura-kultura. E. Leach i jego interpretacja Księgi Rodzaju. Propp i formalna analiza bajki magicznej. Strukturalizm R. Barthesa. A. Greimasa gramatyka narracyjna i głębokie struktury: plan treści, plan wyrażania. Analiza indoeuropejskich mitów waloryzacji władcy (intronizacja Prithu, obalenie Bresa, powstanie Kvasira). Językowy obraz świata jako generator tekstów mitycznych (J. Bartmiński), pierwotny i wtórne systemy modelujące w semiotyce tartuskiej (J. Łotman, E. Meletinski, B. Uspienski, W. Iwanow, W. N. Toporow),

Literatura: E. Leach [ed.] The Structural Study of Myth and Totemism, London 1957; в. в. иванов, в. н. Топоров, славянские языковые моделириющие семиотические системы, москва 1965; C. Lévi-Strauss, Struktura mitów, w: Antropologia strukturalna, Warszawa 1970; E. Leach, Lévi-Strauss, Warszawa 1973; H. Weinrich, Struktury narracyjne mitu, „Pamiętnik Literacki” 1973, z. 1, s. 311-324; в. в. иванов, в. н. Топоров, исследования в области славянских древности, москва 1974; W. Propp, Morfologia bajki, Warszawa 1976; C. Bremont, Kombinacje syntaktyczne między funkcjami a sekwencjami narracyjnymi, „Pamiętnik Literacki”, 1978, s. 285-291; R. Scholes, Structuralism in Literature; an introduction, New Haven 1978; C. Lévi-Strauss, The Origin of Table Manners, Introduction to a Science of Mythology 1II, New York 1979; K. Rosner, Semiotyka strukturalna w badanaich nad literaturą; jej osiągnięcia, perspektywy, ograniczenia, Kraków 1981; C. Lévi-Strauss, The Naked Man; Introduction to a Science of Mythology 1V, New York 1981; C. Lévi-Strauss, Drogi masek, Łódź 1985; Ж. дюмезиль, верховные боги индоеврпейцев, москва 1986; T. Hawkes, Strukturalizm i semiotyka, Warszawa 1988; A. J. Greimas, Gramatyka narracyjna i analiza typów mowy, w: E. Leach, A. J. Greimas, Rytuał i narracja, Warszawa 1989; J. J. Liszka, The Semiotic of Myth; a critical study of the symbol, Bloomington 1989; C. Lévi-Strauss: The Raw and the Cooked, Introduction to a Science of Mythology 1, Harmonsworth 1992 (fragmenty w: Z. Sokolewicz [red.] Etnologia, wybór tekstów, Warszawa 1969, s. 232-264 oraz w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 201-228); C. Lévi-Strauss, Wierzenia, mity, rytuały w: Spojrzenie z oddali, Warszawa 1993; C. Lévi-Strauss, Opowieść o rysiu, Łódź 1994; G. Dumézil, D. Eribon, Na tropie Indoeuropejczyków; mity i epopeje, Warszawa 1996; J. Bartmiński, S. Niebrzegowska [red.], Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 1, cz I-II, Lublin 1996-1998; E. Leach, Genezis jako mit, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 229-238; A. Grzegorczyk, M. Loba [red.], Idąc za Greimasem, Poznań 1998; E. Leach, D. Alan Aycock, Siostra Mojżesza; strukturalistyczne interpretacje mitu biblijnego, Poznań 1998; B. Uspienski, Historia i semiotyka, Gdańsk 1998; W. Propp, Nie tylko bajka, Warszawa 2000; C. Lévi-Strauss, Mitologia i obrzęd [w:] Antropologia strukturalna II, Warszawa 2001; B. Uspienski, Religia i semiotyka, Gdańsk 2001; W. Propp, Historyczne korzenie bajki magicznej, Warszawa 2003; Językowy obraz świata, J. Bartmińskie [red.] Lublin 2004; J. Bartmiński, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin 2006; G. Dumézil, Bogowie Germanów; szkice o kształtowaniu się religii skandynawskiej, Warszawa 2006; H. Raszkiewicz, Semioza umysłowa; studium psychologiczno-społeczno-semiotyczne, Warszawa 2006; A. J. Greimas, O bogach i ludziach; studia o mitologii litewskiej, Kęty 2007;

5. Symbol w micie.

Symbol w semiotyce: dwa sposoby traktowania symboli. Neurologia symbolizacji. Archetypy w ujęciu Junga, Wheelwrighta i Eliadego. Teoria mitu w ujęciu E. Cassirera i jej rozwinięcie u S. Langer i J. Niżnika. Symbolologia Gilberta Duranda: trzy domeny symboliczne. Teoria symboliczna kultury i religii szkoły z Manchester: V. Turnera i C. Geertza w analizie rytuału. Obwiacja symboliczna w teorii R. Wagnera. Hermeneutyka Ricoeura jako symboliczna analiza mitu: mit jako rozwinięty symbol. Hermeneutyka symboli zła w mitach. Symbol a metafora i metonimia. Koncepcja metamorfozy w ujęciu szkoły poznańskiej.

Literatura: H. Buczyńska, Cassirer o myśleniu mitycznym, Euhemer 1961/5, s. 25-35; H. Buczyńska, Cassirer, Warszawa 1963; C. G. Jung, Man and his Symbols, London 1964; V. Turner, The Forest of Symbols, aspects of Ndembu Ritual, Ithaca 1967; A. Fiałkowski, Paul Ricoeur i hermeneutyka mitów, „Znak” 1968, nr. 20, s. 1280-1294; P. Ricoeur, Funkcja symboliczna mitu, Znak 1968, nr 20, s. 1253-1263; V. Turner, The Ritual Process, Structure and Anti-Structure, Chicago 1969; E. Cassirer, Esej o człowieku, wstęp do filozofii kultury, Warszawa 1971; J. Niżnik, Wokół formalno-strukturalnej koncepcji mitu; E. Cassirer i C. Lévi-Strauss, „Człowiek i światopogląd” 1972 nr 5, s. 112-125; S. Langer, Nowy sens filozofii, rozważania o symbolach myśli, obrzędu i sztuki, Warszawa 1976; J. Skorupski, Symbol and Theory, A philosophical study of theories of religion i social anthropology, Cambridge 1976; R. Wagner, Lethal speech, Daribi Myth as Symbolic Obviation, Ithaca 1978; T. Todorov, Theories of the Symbol, New York 1982; J. Niżnik, Symbole a adaptacja kulturowa, Warszawa 1985; P. Ricoeur, Egzystencja i hermeneutyka, rozprawy o metodzie, Warszawa 1985; G. Durand, Wyobraźnia symboliczna, Warszawa 1986; P. Ricoeur, Symbolika zła, Warszawa 1986; T. Kostyrko [red.], Symbol i poznanie; w poszukiwaniu koncepcji integrującej, Warszawa 1987; J. Sójka, O koncepcji form symbolicznych Ernsta Cassirera, Warszawa 1988; K. Stępnik, Filozofia metafory, Lublin 1988; M. Głowiński [red.] Symbole i symbolika, Warszawa 1990; H. Peyre, Co to jest symbolizm, Warszawa 1990; J. Kordys, Mózg i znaki, Warszawa 1991; A. Szyjewski, Symbolika kruka, między mitem i rzeczywistością, Kraków 1991; C. Geertz, Religia jako system kulturowy, w: Racjonalność i styl myślenia, Warszawa 1992; A. Grzegorczyk, Niekartezjańskie współrzędne w dzisiejszej humanistyce, Poznań 1992; C. G. Jung, Archetypy i symbole, pisma wybrane, Warszawa 1993; M. Lurker, Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach, Kraków 1994; A. Wierciński, Magia i religia, szkice z antropologii religii, Kraków 1994; E. Cassirer, Symbol i język, Poznań 1995; M. Bal-Nowak, Mit jako forma symboliczna w ujęciu Ernsta E. Cassirera, Kraków 1996; B. Myerhoff, Pejotlowe łowy; sakralna podróż Indian Huiczoli, Kraków 1997; M. Eliade, Mit wiecznego powrotu, Warszawa 1998; M. Eliade, Obrazy i symbole, Warszawa 1998; P. Grzonka, Oko zaświatów; struktury symboliczne mitologii infernalnych, Kraków 1998; C. G. Jung, Symbole przemiany, analiza preludium do schizofrenii, Warszawa 1998; A. P. Kowalski, Symbol w kulturze archaicznej, Poznań 1999; J. Kmita [red.], Czy metamorfoza magiczna rekompensuje brak symbolu?, Poznań 2001; A. Dobosz, Tożsamość metamorficzna a komunikacja językowa, Poznań 2002; Potęga świata wyobrażeń czyli archetypologia według Gilberta Duranda, K. Falicka, [red.], Lublin 2002; J. Simon, Filozofia znaku, Warszawa 2004;

6. Mit kosmogoniczny.

Wzorcowy charakter mitu kosmogonicznego. Stan prekosmogoniczny (pierwotny chaos) jako antyopis i stopniowe przeistaczanie w kosmos. Symbole kosmogoniczne: Jajo Kosmogoniczne, Praczłowiek, Prawzgórze, Arka. Ofiara kosmogoniczna. Kreacja jako akt mocy, teoria Logosu. Rozwinięcie czasoprzestrzeni jako struktryzacja. Sposoby tworzenia ładu kosmicznego. Katastrofy kosmiczne jako wyraz zagrożenia chaosem. Wzajemna zależność między kosmogonią i eschatologią.

Literatura: E. O'Bryan, The Dine; Origin Myths of the Navaho Indians, Washington 1956; A. F. Łossew, Chaos antyczny, Meander, 1957, t. 12, s. 283-293; P. Freund, Myths of Creation, New York 1964; K. Bölle, The Freedom of Man in Myth, Nashville 1968; W. Toporow, Wokół rekonstrukcji mitu o jaju kosmicznym, w: Semiotyka kultury, Warszawa 1977; H. Podbielski, Mit kosmogoniczny w "Teogonii" Hezjoda, Lublin 1978; G. Auzon, Na początku Bóg stworzył świat; historia a wiara, Warszawa 1990; A. Eliot, The Universal Myths; heroes, gods, Trickster and others, New York 1990; м. евзлин, космогония и ритуал, москва 1993; M. i P. Deribéré, Światowa historia potopu, Warszawa 1995; J. Bromski, Enuma Elisz czyli opowieść babilońska o powstaniu świata, Wrocław 1998; M. Eliade, Mit wiecznego powrotu, Warszawa 1998; D. & M. Adams Leeming, Mity o stworzeniu świata i ludzi; przegląd encyklopedyczny Poznań 1999; J. Jurewicz, Kosmogonia Rygwedy, myśl i metafora, Warszawa 2001; A. Kowalik, Kosmologia dawnych Słowian; prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian, Kraków 2004; M. Griaule, Bóg wody; Rozmowy z Ogotemmelim, Kęty 2006;

7. Bohater mitu: demiurg, heros kulturowy, trickster.

Heros w micie greckim. Zoomorfizm herosów-kulturowych - transformerów: Kruk, Kojot, Modliszka, Zając, Pająk. Spór o relację heros kulturowy – Trickster. Mediacyjny charakter herosa: uspołecznianie sił przyrody. Postać trickstera i jego dwoisty charakter, oraz moc transformacyjna. Przykłady herosów: Maui, Ananse, Fuxi. Gilgamesz, Herakles, Cuchulainn, Väinämöinën, Wikdjunkaga.

Literatura: G. Dumézil, Loki, Paris 1948; S. Czarnowski, Kult bohaterów i jego społeczne podłoże, święty Patryk - bohater narodowy Irlandii Dzieła t.4, Warszawa 1956; P. Radin, The Trickster, A Study in American Indian Mythology, London 1956; J. Litwinek, Rodowód bohatera powieści brukowej, „Literatura Ludowa” 1973, z. 6; H. Raglan, Bohater tradycyjny, „Pamiętnik Literacki” 1973, z. 1, s. 253-268; E. E. Clark, Legendy Indian Kanadyjskich, Warszawa 1982; P. Sadowski, Hamlet mityczny, Kraków 1991; J. Campbell, Bohater o tysiącu twarzy, Poznań 1993; M. Heaney, Za dziewiątą falą; księga legend irlandzkich, Kraków 1996; wstęp do Bogowie, demony, herosi; leksykon, Z. Pasek [red.] Kraków 1996. A. Wieczorkiewicz, Wędrowcy fikcyjnych światów, pielgrzym, rycerz i włóczęga, Gdańsk 1996; M. Zowczak, Mit bohaterski jako opowieść o granicach ludzkich możliwości, w: Teoria mitu, wybór tekstów, Kraków 1997, s. 378-402; K. Kerenyi, Mitologia Greków, Warszawa 2002; Ł. Trzciński, Mit bohaterski w perspektywie antropologii filozoficznej i kulturowej, Kraków 2006;

8. Mit a bajka i epos.

Folklorystyczna teoria mitu jako gatunku literackiego (A. Aarne, S. Thompson, W. Bascom, A. Dundes). Oralność mitów (Lord, Foley). Odmityczne pochodzenie bajki magicznej. Różnice między bajką i mitem: czas, bohater, konwencjonalizacja, wiarygodność. Bajka a mit w ujęciu W. Proppa. J. R. R. Tolkien i jego mitologia Anglii i rozumienie bajki. Legenda, podanie i inne kategorie pośrednie. Kształtowanie eposu jako systemu mitycznego, problemy historyzacji mitu. Cechy dystynktywne eposu. Przykłady eposów: cykl Kruka ludów paleoazjatyckich, mity o Gilgameszu na starożytnym Bliskim Wschodzie, osetyńskie opowieści o Nartach.

Literatura: W. J. Propp, русский героический эпос, Leningrad 1955; Э. мелетинский, герой волшебной сказки, Moskwa 1958; Э. мелетинский, сказание о вороне у народов крайнего севера, вестник истории мировой культуры 1959 nr 1, s. 86-102; Б. м. Жирмунский, сказание об Алпамыше и богатырская сказка, Moskwa 1960; A. Lord, The Singer of Tales, Cambridge 1960; D. von der Leyen, Mit i baśń, „Pamiętnik Literacki” 1973, z. 1, s. 293-309; M. Lüthi, Style gatunkowe, „Pamiętnik Literacki” 1973, z. 1, s. 283-292; W. E. Gusiew, Estetyka folkloru, Wrocław 1974; W. Propp, Morfologia bajki, Warszawa 1976; Eposy Czarnej Afryki, Warszawa 1977; S. Thompson, The Folktale, Berkeley 1977; Kalevala, Warszawa 1980; W. J. Propp, Transformacja bajek magicznych, w: Od formalizmu do strukturalizmu, antologia prac badaczy radzieckich, Kraków 1980; R. Stiller, Gilgamesz, epos starożytnego Dwurzecza..., Warszawa 1982; B. Bettelheim, Cudowne i pożyteczne, o znaczeniach i wartościach baśni, t. 1-2, Warszawa 1985; E. Kosowska, Legenda; kanon i transformacje; Św. Jerzy w polskiej kulturze ludowej, Wrocław 1985; K. Simiczijew, Pieśń hajducka Słowian południowych, Wrocław 1985; Kobłandy Batyr, Warszawa 1987; E. A. Woźniak, Podanie i legenda, z badań nad rosyjską prozą ludową, Lublin 1988; E. Fromm, Zapomniany język, klucz do rozumienia snów, baśni i mitów, Warszawa 1994; C. G. Jung, Fenomenologia ducha w baśniach, w: Archetypy i symbole, Warszawa 1994; Nimfy, herosi, antagoniści; epos ludowy Bułgarów, red. H. Czajka, Katowice 1994; J. R. R.Tolkien, Drzewo i liść, Poznań 1994; J. M. Foley, The Singer of Tales in Performance, Bloomington 1985; A. B. Lord, Epic Singers and Oral Tradition, Ithaca 1991; W. Propp, Nie tylko bajka, Warszwa 2000;B. Bednarek, Epos europejski, Wrocław 2001; W. Propp, Historyczne korzenie bajki magicznej, Warszawa 2003; A. Mianecki, A. Osińska, L. Podziewska [red.], Folklor w badaniach współczesnych, Toruń 2005; J. Kordys, Kategorie antropologiczne i tożsamość narracyjna; szkice z pogranicza neurosemiotyki i historii kultury, Kraków 2006; S. Niebrzegowska-Bartmińska, Wzorce tekstów ustnych w perspektywie etnolingwistyki, Lublin 2007; E. Meletinski, Pochodzenie eposu bohaterskiego, Kraków 2009;

9. Mity eschatonu.

Eschatologia jako odwrócenie kosmogonii, brak eschatologii w kulturach archaicznych. Cykliczność wegetacyjna jako praźródło eschatologii. Odejście herosa kulturowego i obietnica powrotu. Potencjalny charakter zaświatów (alczeringa, celtyckie sidh). Mesjasz i przemiana świata. Kosmiczna pożoga: Ragnarökk.

Literatura: E. Meletinski, Poetyka mitu, Warszawa 1981; Edda poetycka, Wrocław 1986; A. Tokarczyk, Czterech Jeźdźców Apokalipsy, Warszawa 1988; M. Eliade, Sacrum, mit, historia, Warszawa 1994; A. Szyjewski, Eschatologia a pojęcie czasu w kulturach tradycyjnych, Studia Religiologica, z. 28, s. 9-27; M. Eliade, Aspekty mitu, Warszawa 1998, s. 59-78; W. Pawluczuk, Wierszalin, reportaż o końcu świata; trzydzieści lat później, Bydgoszcz 1999; A. Sarwa, Eschatologia Kościoła Wschodniego, Łódź 2003; A. Sarwa, Eschatologia islamu, Łódź 2003; N. Cohn, Kosmos, chaos i świat przyszły; starożytne źródła wierzeń apokaliptycznych, Kraków 2006;

10. Współczesność mitu

Stosunek religii uniwersalistycznych do mitologii: chrześcijaństwo - proces historyzacji mitu versus mityzacja historii (spór o postać Jezusa); ruch demitologizacji (R. Bultmann); buddyzm - wyzwolenie od mitu i oparcie na psychologii; mistyka oparta na gnozie jako przeciwieństwie mitu; L. Kołakowskiego obecność mitu - elementy mityczne we współczesnej interpretacji świata; Tęsknota za mitem i jej wyrazyw sztukach mimetycznych: kino, literatura (fantasy), mitologizacja polityki itp. R. Barthes i struktura współczesnego mitu (citroen, strip-tease, polityka); Mit a stereotyp; Mit w nauce.

Literatura: R. Barthes, Mit i znak, Warszawa 1970; F. V. Manning, Biblia - dogmat, mit czy tajemnica?, Warszawa 1973; M. Golka, Atrakcyjność mitu, „Kultura współczesna” 1976 nr 1-2; I. Pańkow, Mity w działaniach politycznych, „Studia Nauk Politycznych” 1982, nr 5-6; R. Stivers, Evil in Modern Myth and Ritual, Athens 1982; B. Szacka, Mit a rzeczywistość społeczeństw nowoczesnych, [w:] O społeczeństwie i teorii społecznej, red. E. Mokrzycki, M. Fierska, J. Szacki, Warszawa 1987; S. Filipowicz, Mit i spektakl władzy, Warszawa 1988; T. Biernat, Mit polityczny, Warszawa 1989; S. Cieniawa, Mit raju i raj mitu, Poznań 1993; W kręgu mitów i stereotypów, red. K. Borowczyk i P. Pawełczyk, Poznań-Toruń 1993; B. Baczko, Wyobrażenia zbiorowe, Warszawa 1994; J. Campbell, Kwestia bogów, Warszawa 1994; J. Campbell, Potęga mitu, Kraków 1994; Mitologie popularne, szkice z antropologii współczesności, red. D. Czai, Kraków 1994; P. de Rosa, Mitologia chrześcijaństwa, kryzys wiary chrześcijańskiej, Kraków 1994; Nomos, kwartalnik religioznawczy 1995/96 nr 12/13: Mit i Ewangelia; U. Eco, Superman we współczesnej literaturze popularnej, Warszawa 1996; R. May, Błaganie o mit, Poznań 1997; Mity, historia i struktura mistyfikacji, red. Z. Drozdowicz, Poznań 1997; B. Saler, Ch. A. Ziegler, Ch. B. Moore, UFO Crash at Roswell; the genesis of a modern myth, Washington-London 1997; В. Полосин, миф, религия, государство; исследование политической мифологии, москва 1999; R. Barthes, Mitologie, Warszawa 2000; V. Tismaneanu, Wizje zbawienia; demokracja, nacjonalizm i mit w postkomunistycznej Europie, Warszawa 2000; W. Zagórska, Uczestnictwo młodych dorosłych w rzeczywistości wykreowanej kulturowo, Kraków 2004; W. Stoczkowski, Ludzie, bogowie i przybysze z kosmosu, Warszawa 2005; E. Cassirer, Mit państwa, Warszawa 2006; Z. Grębecka, J. Sadowski [red.], Pałac Kultury i Nauki; między ideologią a masową wyobraźnią, Kraków 2007; Mity, symbole i rytuały we współczesnej polityce; szkice z antropologii polityki, B. Szklarski red., Warszawa 2008;

Literatura obowiązkowa:

- Teoria mitu; wybór tekstów, red. A. Szyjewski, Kraków 1997;

- M. Eliade, Aspekty mitu, Warszawa 1998;

- E. Dąbrowski, Religie Wschodu, Poznań 1962, r. 4: Mit a religia;

- E. Nowicka, Słowo wstępne [w:] J. Bierhorst, Czerwony łabędź; mity i opowiadania Indian amerykańskich, Warszawa 1984, s. 39-73.

- J. Campbell, Kwestia bogów, Warszawa 1994.

- R. Girard, Kozioł ofiarny, Łódź 1987, s. 5-69 + posłowie, s. 310-326;

- A. J. Greimas, Gramatyka narracyjna i analiza typów mowy, [w:] E. Leach, A. J. Greimas, Rytuał i narracja, Warszawa 1989, s. 99-167;

- P. Grzonka, Oko zaświatów; struktury symboliczne mitologii infernalnych, Kraków 1998, s. 17-90;

- P. Wheelwright, Symbol archetypowy, [w:] Symbole i symbolika, M. Głowiński [red.], Warszawa 1990, s. 265-311.

- N. Cohn, Kosmos, chaos i świat przyszły; starożytne źródła wierzeń apokaliptycznych, Kraków 2006;

Literatura:

Teoria mitu; wybór tekstów, red. A. Szyjewski, Kraków 1997;

- M. Eliade, Aspekty mitu, Warszawa 1998;

- E. Dąbrowski, Religie Wschodu, Poznań 1962, r. 4: Mit a religia;

- E. Nowicka, Słowo wstępne [w:] J. Bierhorst, Czerwony łabędź; mity i opowiadania Indian amerykańskich, Warszawa 1984, s. 39-73.

- J. Campbell, Kwestia bogów, Warszawa 1994.

- R. Girard, Kozioł ofiarny, Łódź 1987, s. 5-69 + posłowie, s. 310-326;

- A. J. Greimas, Gramatyka narracyjna i analiza typów mowy, [w:] E. Leach, A. J. Greimas, Rytuał i narracja, Warszawa 1989, s. 99-167;

- P. Grzonka, Oko zaświatów; struktury symboliczne mitologii infernalnych, Kraków 1998, s. 17-90;

- P. Wheelwright, Symbol archetypowy, [w:] Symbole i symbolika, M. Głowiński [red.], Warszawa 1990, s. 265-311.

- N. Cohn, Kosmos, chaos i świat przyszły; starożytne źródła wierzeń apokaliptycznych, Kraków 2006;

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.