Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Ćwiczenia terenowe regionalne - Sudety

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WG.IG-1252-D Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0532) Nauki o ziemi
Nazwa przedmiotu: Ćwiczenia terenowe regionalne - Sudety
Jednostka: Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2020/2021" (w trakcie)

Okres: 2021-02-25 - 2021-06-15
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia terenowe, 60 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Krzysztof Gwosdz
Prowadzący grup: Anna Avdiushchenko, Krzysztof Gwosdz, Arkadiusz Kocaj, Łukasz Musielok, Dominika Wrońska-Wałach
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Ocena wliczana do średniej:

tak

Efekty kształcenia:

Celem kursu jest zrozumienie czynników kształtujących środowisko geograficzne obszaru Sudeckiego. Obserwacja i wnioskowanie w tere-nie. Wyjaśnianie współzależności czynników przyrodniczych, historycznych, społecznych i gospodarczych dla rozwoju regionalnego.

(KW_05, KW_06, KKS_07, KKS_08)

Wymagania wstępne:

Brak.

Forma i warunki zaliczenia:

Udział w zajęciach terenowych. Egzamin pisemny (treść wykładów oraz literatura).

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Udział w zajęciach terenowych. Egzamin pisemny (treść wykładów oraz literatura).

Metody dydaktyczne:

Ćwiczenia terenowe, obserwacja terenowa, wykład, dyskusja

Bilans punktów ECTS:

Godziny „kontaktowe” z nauczycielem – 60 godz.

Przygotowanie się do zajęć typu ćwiczeniowego – 4 godz.

Napisanie (przygotowanie) raportu (projektu, eseju) – 6 godz.

Przygotowanie się do egzaminu – 24 godz.

Razem 84 godz. pracy studenta


Skrócony opis:

Środowisko geograficzne tzw. starych gór. Budowa geologiczna i rzeźba. Ewolucja środowiska przyrodniczego. Surowce mineralne i skalne. Zagrożenia ekologiczne. Depopulacja. Rozwój i funkcje miast. Geneza uprzemysłowienia I jego struktura. Zagospodarowanie i ruch turystyczny. Uzdrowiska. Współczesne przemiany społeczno-gospodarcze.

Pełny opis:

Historia polityczna i ludnościowa Śląska. Podziały regionalne Śląska. Zmiany przynależności terytorialnej Śląska. Specyfika Śląska jako obszaru pogranicza. Fale osadnicze (napływ Słowian, Wielka Kolonizacja, kolonizacja fryderycjańska, wymiana ludności po II wojnie światowej). Przemiany struktury narodowościowej. Granice Śląska. Podziały Śląska.

Mniejszość niemiecka na Górnym Śląsku. Problem narodowości śląskiej Tożsamość etniczna Ślązaków: geneza. Cechy kulturowe Górnoślązaków. Problem labilności narodowościowej. Odrodzenie się mniejszości niemieckiej po 1990 roku – przyczyny. Cechy rozmieszczenie mniejszości niemieckiej. Skutki gospodarcze i społeczne dla regionu.

Główne cechy sieci miejskiej Sudetów. Prawidłowości rozwoju sieci miejskiej Sudetów. Kształtowanie się ośrodków centralnych. Rola miast górniczych. Fazy umiastowienia. Ośrodki dominujące w poszczególnych etapach historycznych. Okresy świetności i upadku. Typowe cechy układu przestrzennego, struktury wielkościowej i bazy ekonomicznej miast sudeckich.

Współczesne problemy rozwoju miast sudeckich Kryzys małych miast sudeckich w okresie PRL. Przyczyny i skala bezrobocia strukturalnego. Ośrodki depresji i sukcesu gospodarczego. Przemiany funkcji głównych miast sudeckich: Wałbrzycha i Jeleniej Góry. Zróżnicowanie poziomu i jakości życia w miastach sudeckich. Rola specjalnych stref ekonomicznych. Wykład plus dyskusja w czasie organizowanego spotkania z liderami lokalnymi w wybranym mieście lub gminie sudeckiej

procesy ludnościowe w Sudetach po 1945 roku

Procesy migracyjne przed 1945 rokiem: Ostflucht. Depopulacja w okresie PRL: przyczyny polityczne, gospodarcze i społeczne. Zróżnicowanie procesów depopulacji. Sesja terenowa w dolinie Białej Lądeckiej

przyrodnicze i antropogeniczne uwarunkowania rozwoju turystyki w Sudetach

Atrakcyjność turystyczna Sudetów. Fazy rozwoju turystyki. Cechy zagospodarowania turystycznego. Znaczenie turystyki w gospodarce Sudetów. Konflikty turystyka a ochrona przyrody na terenie Sudetów Wykład w Parku Narodowym Gór Stołowych i Karkonoskim PN

Dziedzictwo kulturowe Sudetów i jego znaczenie dla rozwoju regionu specyfika dziedzictwa i krajobrazu kulturowego

Sudetów: wielokulturowość, różnorodność. Problem dziedzictwa obcego i opuszczonego. wybrane przykłady: zamki, pałace i wieże rycerskie, twierdze nowożytne, układy przestrzenne miast, zabytki przemysłu i techniki, pomniki średniowiecznego prawa, Dziedzictwo pocysterskie. Dziedzictwo wyznania protestanckiego. Curiosa i osobliwości. Sudecka toponomastyka. Wykład oraz dyskusja (m.in. w czasie wizyty w Kłodzku, Wambierzycach, Krzeszowie, Jeleniej Górze, Jaworze lub Świdnicy)

Główne cechy przemysłu w Sudetach Baza surowcowa Sudetów. Fazy industrializacji. Główne cechy przemysłu w Sudetach. De-industrializacja i re-industrializacja. Studia przypadku: przemysł włókienniczy, szklarski, papierniczy. Górnictwo węgla kamiennego w Sudetach – rozwój i geneza. Górnictwo surowców skalnych. Wykład, dyskusja połączona ze zwiedzaniem czynnych zakładów przemysłowych (zwykle 2-3 obiekty) w trakcie kursu

powstanie, rozwój i upadek kopalnictwa rud metali w Sudetach Zasoby rud metali w Sudetach – cechy złóż. Prawo górnicze. Fazy rozwoju ośrodków górniczych. Przyczyny upadku górnictwa rud metali. Losy miasteczek pogórniczych. Współczesne funkjonowanie wybranych ośrodków dawnego górnictwa. Zachowane w terenie ślady eksploatacji.

Kontrasty społeczne i gospodarcze na terenie Sudetów Ośrodki depresji gospodarczej i społecznej w Sudetach. Problem miast monokulturowych. Funkcjonowanie miast zdegradowanych. Miejsca sukcesu. Zróżnicowanie ścieżek rozwojowych ośrodków sudeckich po 1990 roku. Dyskusja w ostatnim dniu zajęć oraz w czasie spotkania z liderami lokalnymi

Rozwój sieci kolejowej w Sudetach Etapy rozwoju kolei. Cechy sieci kolejowej Sudetów. Rola kolei w rozwoju gospodarczym Sudetów. Regres sieci kolejowej w Sudetach. Wykład realizowany najczęściej w Lubawce

zbiorniki zaporowe w Sudetach – geneza, znaczenie dla regionu Gospodarcze i społeczne skutki powodzi sudeckich. Rodzaje ochrony przeciwpowodziowej. Zbiorniki zaporowe i ich funkcje. Współczesne problemy ochrony przeciwpowodziowej na Dolnym Śląsku. Program dla Odry. Sesja terenowa połączona ze zwiedzaniem elektrowni wodnej w Pilchowicach oraz wycieczka wzdłuż Białej Lądeckiej

Uzdrowiska w Sudetach wody mineralne Sudetów, ich geneza i zróżnicowanie. Fazy rozwoju uzdrowisk. Rola kolei. Funkcjonowanie uzdrowisk do 1945 roku. Uzdrowiska w okresie PRL – różnice w stosunku do okresu przedwojennego. Współczesne uwarunkowania sukcesu i regresu uzdrowisk. Układy przestrzenne uzdrowisk sudeckich – charakterystyczne cechy Wykład oraz sesja terenowa w Lądku Zdroju

Ośrodki kultu religijnego w Sudetach Sanktuaria sudeckie – geneza, rozmieszczenie, architektura, rola w rozwoju lokalnym i regionalnym. Kościoły protestanckie Wykład w wybranym sanktuarium (Krzeszów lub Wambierzyce)

Zagadnienia z geografii fizycznej

Położenie Sudetów i ich podział. Położenie Sudetów na tle większych jednostek fizycznogeograficznych i geologicznych Europy. Regionalizacja fizycznogeograficzna i geologiczna Sudetów. Problem prowadzenia granic. Wykład połączony z dyskusją realizowany stopniowo w poszczególnych częściach Sudetów

Mozaikowa budowa geologiczna Sudetów i jej przyczyny Historia rozwoju Sudetów jako jednostki geologicznej. Trzon prekambryjski. Trzy etapy ruchów górotwórczych. Transgresje i regresje morskie. Skały budujące Sudety, ich rozmieszczenie i eksploatacja. Wykład realizowany w Bardzie, w Górach Kamiennych, na przełęczy Kowarskiej i na Śnieżce

Rozwój rzeźby Sudetów w górnej kredzie i trzeciorzędzie. Okresy spokoju i niepokoju tektonicznego. Etchplanacja. Wpływ struktury skał granitoidowych na rozwój rzeźby w Sudetach. Problem wyznaczania liczby epizodów zrównań. Wykład realizowany na przełęczy Puchaczówka, na Równi pod Śnieżką oraz w Kotl. Jeleniogórkiej

Charakterystyczne cechy współczesnej rzeźby Sudetów. Typy rzeźby Sudetów. Związek rzeźby z budową geologiczną.. Rozmieszczenie, rozciągłość, wysokość głównych pasm oraz ich najwyższe szczyty. Wykład realizowany stopniowo w czasie ćwiczeń terenowych

Charakterystyczne cechy sieci rzecznej Sudetów Wieloetapowy rozwój sieci rzecznej – trzeciorzędowa i czwartorzędowa reorganizacja sieci rzecznej. Koncentrycznych układ sieci rzecznej. Asymetria dorzeczy. Profil podłużny i spadek rzek sudeckich. Zabudowa hydrotechniczna. Wykład realizowany: w dolinie Białej Lądeckiej, Bystrzycy Kłodzkiej, potoku Wilczki lub w Kotl. Jeleniogórskiej (w zależności od trasy)

Przełomy rzeczne w Sudetach Geneza i typy przełomów rzecznych. Przykłady przełomów w Sudetach. Wykład i dyskusja przy poszczególnych typach przełomów rzecznych (w Bardzie, Kłodzku, Rybnicy Leśnej, oraz Pilchowicach) (w zależności od trasy)

Wulkanizm Sudetów. Typowe formy ich geneza i przykłady w Sudetach. Powiązanie występujących w Sudetach form wulkanicznych z epizodami ruchów górotwórczych. Wykład i dyskusja połączona z obserwacją odsłonięć skał wulkanicznych (w zależności od trasy): Wleń lub Wąwóz Myśliborski, kamieniołom w Tłumaczowie lub Organy Wielisławskie; Góra Św. Anny, Lutynia lub Ostrzyca Proboszczowicka)

Złoża surowców mineralnych i ich geneza Rozmieszczenie głównych surowców mineralnych eksploatowanych w Sudetach. Podział złóż ze względu na genezę i postać występowania.. Pochodzenie i cechy charakterystyczne pokładów węgla na Dolnym Śląsku. Wykład realizowany (w zależności od trasy: w Kletnie, Kowarach, Strzegomiu, kamieniołomie w Tłumaczowie lub Boguszowie-Gorcach oraz w Wałbrzychu

Zlodowacenie kontynentalne Sudetów Zasięg przestrzenny i wysokościowy zlodowacenia kontynentalnego Sudetów. Eratyki, kemy oraz gliny morenowe w kotlinach sudeckich jako dowody obecność lądolodu Skandynawskiego na terenie Sudetów.

Zlodowacenie górskie w Sudetach Zlodowacenie górskie Karkonoszy - formy erozyjne i akumulacyjne. Zlodowacenie Karkonoszy na tle innych starych górotworów Europy. Warunki rozwoju lodowców Karkonoskich – teoria anemoorograficzna Wykład i dyskusja terenowa realizowana podczas ćwiczeń terenowych w Karkonoszach

Formy i pokrywy peryglacjalne w Sudetach Ich rozmieszczenie i przyczyny zróżnicowania. Stopień przeobrażenia rzeźby trzeciorzędowej przez procesy peryglacjalne. Wykład i dyskusja terenowa w Karkonoszach oraz na Przedgórzu Sudeckim

Współczesne procesy morfogenetyczne w Sudetach Ich rodzaje, zakres i skutki działania w powiązaniu z budową geologiczną, warunkami klimatycznymi oraz działalnością człowieka. Porównanie aktywności procesów w Sudetach i Karpatach Wykład i dyskusja w Górach Kamiennych i Karkonoszach

Góry Stołowe jako przykład gór płytowych Cechy charakterystyczne gór płytowych. Rozwój Sudetów w górnej kredzie. Zasięg morza górno-kredowego i środowisko sedymentacji. Fazy orogenezy alpejskiej i rozwój struktury zrębowej Gór Stołowych. Trzy horyzonty rzeźby w Górach Stołowych. Wykład realizowany na Szczelińcu

Formy skałkowe w Sudetach.

Rozmieszczenie i geneza form skałkowych w Sudetach. Skałki Karkonoskie i Gór Stołowych jako przykłady dwóch typów form skałkowych występujących w Sudetach. Wykład i dyskusja na Szczelińcu oraz w Karkonoszach przy Pielgrzymach lub Słonecznikach

Mikroformy wietrzeniowe w Sudetach Geneza form wietrzeniowych w piaskowcach i granitach – hipotezy. Wykład i dyskusja na Szczelińcu oraz w Karkonoszach przy Pielgrzymach lub Słonecznikach (lub na Skałkach Witosza w Kotl. Jeleniogórskiej)

Kras Sudecki Warunki rozwoju krasu w Sudetach. Formy krasu podziemnego i powierzchniowego – ich rozmieszczenie i przykłady. Wykład połączony ze zwiedzaniem Jaskini Niedźwiedziej

Przedgórze a Pogórze Sudeckie Definicje i kryteria wydzielania. Przykłady w Sudetach. Geneza i zróżnicowanie petrograficzne. Najwyższe wzniesienia. Odmienne wykształcenie w poszczególnych częściach Sudetów. Dyskusja realizowana na Przedgórzu Paczkowskim i Pogórzu Karkonoskim

Sudecki uskok brzeżny i uskok śrudsudecki Przebieg, okres powstania oraz amplituda zrzutu. Powiązanie występowania uskoków z występowaniem wód mineralnych i surowców mineralnych. Aktywność neotektoniczna uskoków - dowody Wykład realizowany stopniowo w różnych częściach Sudetów

Niecka śródsudecka Powstanie, rozwój i wykształcenie niecki śródsudeckiej. Przykłady skał występujących w centralnej i części na peryferiach niecki. Niecka śródsudecka jako przykład inwersji rzeźby. Wykład realizowany w Górach Kamiennych, Radkowie lub Kotlinie Krzeszowskiej

Wpływ działalności człowieka na rzeźbę w Sudetach Wpływ rolnictwa i przemysłu na przekształcanie rzeźby. Stopień przeobrażenia rzeźby Sudetów przez człowieka. Przykłady form antropogenicznych. Dyskusja prowadzona w Głubczycach lub Lutyni (w zależności od trasy) oraz w Wałbrzychu

Klęska ekologiczna w Sudetach Przyczyny i rozmiary klęski ekologicznej. Sposoby regeneracji lasów Sudeckich i związane z tym problemy Wykład i dyskusja w Górach Izerskich lub w Karkonoszach

Powodzie w Sudetach Przyczyny naturalne i antropogeniczne powodzi w Sudetach. Przykłady powodzi w Sudetach: 1997, 1998 Wykład połączony z analizą map synoptycznych realizowany w Kłodzku oraz w Polanicy Zdroju

Torfowiska w Sudetach Rozmieszczenie i geneza torfowisk sudeckich. Typy torfowisk sudeckich. Charakterystyczne gatunki roślinne torfowisk Sudeckich. Wykład realizowany na Torfowisku pod Zieleńcem lub na Równi pod Śnieżką

Flora i Fauna Sudetów Porównanie różnorodności gatunkowej Sudetów i Karpat. Przykłady gatunków endemicznych i reliktowych. Wykład realizowany w Masywie Śnieżnika, Karkonoszach oraz w Górach lub na Pogórzu Kaczawskim

Rezerwaty przyrody i parki narodowe Rozmieszczenie parków narodowych i rezerwatów przyrody w Sudetach. Znaczenie obszarów chronionych. Walory przyrodnicze i krajoznawcze Sudetów. Dyskusja realizowana w Górach Stołowych i Karkonoszach

Gleby Sudetów Rozmieszczenie gleb w Sudetach. Ich powiązanie z budową geologiczna i zbiorowiskami roślinnymi Sudetów. Wpływ gospodarki człowieka na gleby Sudetów Dyskusja prowadzona stopniowo w poszczególnych częściach Sudetów

Piętrowość klimatyczna i roślinna Karkonoszy Wysokość występowania i rozciągłość pionowa pięter klimatyczno-roślinnych w Karkonoszach. Przyczyny zmiany zasięgu poszczególnych pięter. Charakterystyka warunków klimatycznych, zbiorowisk roślinnych i gleb występujących w poszczególnych piętrach. Dyskusja realizowana w czasie trwania ćwiczeń terenowych w Karkonoszach

Batolit Karkonoski Historia rozwoju form plutonicznych w Sudetach na przykładzie batolitu Karkonoskiego Wykład realizowany na Śnieżce

Specyfika klimatu Sudetów Porównanie warunków klimatycznych w Sudetach i w Karpatach. Wpływ rzeźby Sudetów na warunki klimatyczne – feny, inwersje temperatury, długość zalegania pokrywy śnieżnej, okres wegetacji roślinności Dyskusja realizowana w czasie trwania ćwiczeń terenowych w Sudetach.

Literatura:

Ciok S., Dołzbłasz S., Raczyk A., 2006, Dolny Śląsk. Problemy rozwoju regionalnego, Studia Geograficzne 79, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Migoń P., Placek A., 2014, Litologiczno-strukturalne uwarunkowania rzeźby Sudetów, Przegląd Geologiczny, vol. 62, nr 1, 2014.

Knapik, Roksana & Migoń, Piotr & Szuszkiewicz, Adam & Paweł, Aleksandrowski. (2011). Geopark Karkonosze – georóżnorodność i geoturystyka. Przeglad Geologiczny. 59. 311-322.

Uwagi:

Kurs wyjazdowy, 6 dni, częściowo płatny

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.