Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Kultura XX w. 1

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WPl/kulturozn/3/15/1 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Kultura XX w. 1
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 3.00 LUB 5.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Jerzy Franczak
Prowadzący grup: Jerzy Franczak, Karolina Koprowska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie
Efekty kształcenia:

Student rozumie dynamikę przemian kultury polskiej, potrafi rzutować rozmaite fenomeny artystyczne na tło historyczne, umie sproblematyzować powiązania między tekstami kultury, dominującymi ideami, obyczajowością, sytuacją polityczną.

Wymagania wstępne:

brak

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody eksponujące - film
Metody podające - pogadanka
Metody podające - prelekcja
Metody podające - prezentacja multimedialna

Metody dydaktyczne:

Wykład, prezentacja multimedialna, pokazy reprodukcji, fotografii i fragmentów filmowych.

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

nie dotyczy

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Kulturoznawstwo, teksty kultury, stacjonarne I stopnia

Skrócony opis:

Wykład dotyczy historii kultury polskiej na przestrzeni całego XX wieku, w kontekście przemian politycznych, społecznych i obyczajowych.

Pełny opis:

Tematy kolejnych wykładów:

1. Perspektywiczność historii kultury: różne narracje o XX wieku, ich założenia i funkcje. Historia gospodarcza, społeczna, polityczna a historia kultury (idei, obyczajów, sztuki, literatury). Kultura a narracje tożsamościowe i wspólnotowe (naród, klasa, grupa społeczna). Swojskość i obcość. Periodyzacje XX wieku. Cezury historyczne. Kategorie syntetyczne: modernizacja, modernizm, nowoczesność, ponowoczesność. Dialektyka modernizacji i modernizmu. Modernizm jako diagnoza i odpowiedź. Nowoczesność awangardowa (techniczna), krytyczna i melancholijna.

2. Ostatnie dekady Polski porozbiorowej. Urbanizacja, uprzemysłowienie, zmiany stratyfikacji społecznej. Lojalizm, praca organiczna i praca u podstaw. Dziedzictwo powstaniowe i mit insurekcji. Modele patriotyzmu. Idee niepodległościowe. Paradygmat romantyczny i jego krytycy. Modernistyczne mitologie artysty i ich społeczne uwarunkowania. Przemiany obyczajów. Wielka Wojna jako triumf techniki i klęska tradycyjnego humanizmu.

3. „The trench experience” i „radość z odzyskanego śmietnika”. Legenda Piłsudskiego. Spory o kształt Polski. Cywilizacyjne dylematy Dwudziestolecia. Szklane domy. Miasto, masa, maszyna. Tradycjonalizm i modernolatria. Optymizm cywilizacyjny i katastrofizm. Projekt „Wiadomości Literackich” i jego krytyki. Zagadnienie „życia ułatwionego”. „Piekło kobiet”. Rewolucja obyczajowa, ruchy emancypacyjne. Rola inteligencji, „zdrada klerków”. Idee mocarstwowe. Polityczne uwarunkowania kultury Dwudziestolecia: liberalizm, socjalizm, komunizm, nacjonalizm.

4. Dziedzictwo filozofii podejrzeń. Spory o wartość poznawczą dzieła sztuki. Awangardowy projekt „zniesienia” sztuki. Autonomia i zaangażowanie. Projekty sztuki rewolucyjnej: od wychowywania do hodowli ludzi. Kultura i społeczeństwo: społeczne obiegi sztuki,

Kultura elit, kultura popularna. Kabaret. Film: od „kina prymitywów” po eksperyment i kino gatunków.

5. „Historia spuszczona z łańcucha”. Gospodarka wyłączona. Doświadczenie wojenne i jego różne narratywizacje. Kultura podziemna: „Sztuka czy Naród”? Sąd nad Dwudziestoleciem. Zobowiązania literatury. Mit ofiarniczy. Dzieje mitu bohaterskiego: od Września do Powstania Warszawskiego.

6. Logika Holokaustu. Perspektywa „skrwawionych ziem”. Doświadczenie obozowe. „Ludzie ludziom” czy „ludzie Żydom”? Polski antysemityzm: od legend o krwi do „złotych żniw”. Ksenofobia, polityka nienawiści? Pamięć o zagładzie: przełamywanie milczenia. Zagadnienie postpamięci. Reprezentacje Holokaustu.

7. "Tuż po wojnie". Spór o Conrada, rozrachunki inteligenckie. Wojenne tabu. Mity Kresów i Ziem Odzyskanych. Dyskursy postkolonialne? Nadzieje i niepokoje cywilizacyjne. Mit założycielski komunizmu i jego emblematy: Pałac Kultury i Nowa Huta. Ustrój polityczny i jego strój ideologiczny. Wątki Marksowskie w doktrynie państwowej. Drewniany język propagandy. Socrealizm. Rola inteligencji: zniewolony umysł czy hańba domowa?

8. Zimna wojna. Widmo zagłady atomowej. Gospodarka centralnie planowana: deficyty i reglamentacje. Wielkie projekty modernizacyjne. Inżynieria społeczna. Antropologia blokowisk. Migracje. PRL-owska kultura wsi. Problematyka awansu społecznego. „Nurt chłopski” w literaturze i sztuce. Kultura emigracji: idee, instytucje, postawy, spory. Spory o historię. Polska szkoła filmowa. Przygoda neoawangardy. Etyka eksperymentu artystycznego.

9. Egzystencjalizm – intelektualna moda? Kino moralnego niepokoju. Życie codzienne w PRL. Kultura popularna. „Cywilizacja Przekroju”. Telewizja. Seriale i kabarety. Dowcip polityczny i kariera komedii. Dynamika dzielenia wspólnoty i jej kryteria (polityczne, klasowe, etniczne, kulturowe, płciowe). Alienacja władzy i mit społecznej jedności. Model „Polaka-katolika” a wspólnoty wykluczonych. Mniejszości seksualne i libertynizm po polsku.

10. Opór i wykluczenie. Kultura opozycji. Święto „Solidarności”. Apologie i krytyki „Solidarnościowego rozumu”. Powinności sztuki. Język ezopowy. Drugi obieg. Poezja vs. Gazeta. Etyka i poetyka. „Świat nieprzedstawiony” i „socparnasizm”. Stan wojenny słów i obrazów. Kultura oporu i subkultura. Teatr kontrkulturowy, muzyka rockowa, estetyka punku. Trzeci obieg, Pomarańczowa Alternatywa i bruLion.

11. Transformacja ustrojowa. Symbolika Okrągłego Stołu. Retoryka postępu/ zapóźnienia i retoryka wartości. Prywatyzacja obowiązków modernizacyjnych? Demokracja, liberalizm, neoliberalizm. Zmiany hierarchii społecznych. Nowa emigracja. Zmierzch paradygmatu romantycznego? „Koniec historii”. Kluczowe idee fin-de-siècle’u: koniec wielkich narracji, przejście w płynną nowoczesność, symulacja. PRL-owiec, kapitalista, ponowocześnik: przemiany zbiorowego imginarium.

12. Postmodernizm po polsku. „Gra resztkami”: od parodii do pastiszu. Kulturowa logika późnego kapitalizmu. Globalizm, antyglobalizm, alterglobalizm. Kultura oporu, antykonsumpcjonizm. Kultura ruchomych marginesów. Upadek i powrót centrali. „Zwrot polityczny”, rehabilitacja sporu, powrót historii. Rewolucja technologiczna, narodziny internetu. „Bomba megabitowa”: technologia, nauka, humanizm. Spojrzenie w XXI wiek: lęki i nadzieje.

Literatura:

Obowiązuje znajomość minimum pięciu pozycji, zgodnie z obranym tematem egzaminacyjnym.

B. Baczko, Wyobrażenia społeczne. Szkice o nadziei i pamięci zbiorowej, Warszawa 1994.

Z. Bajka, Historia mediów, Kraków 2008.

Z. Bauman, Globalizacja, Warszawa 2000.

Z. Bauman, Nowoczesność i zagłada, przeł. T. Kunz, Kraków 2009.

J. Benda, Zdrada klerków przeł. A. Ostolski, w: "Krytyka Polityczna" 2002, nr 1.

H. Bereza, Nurt chłopski w prozie, w tegoż: Związki naturalne, Warszawa 1972.

A. Bikont, J. Szczęsna, Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu, Warszawa 2006.

J. Błoński, Biedni Polacy patrzą na getto, Kraków 2008.

M. Bogucka, Kultura, naród, trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 roku, Warszawa 2008.

I. Borkowski, Świt wolnego słowa: język propagandy politycznej 1981 – 1995, Wrocław 2003

T. Boy-Żeleński, Piekło kobiet, Warszawa 1991.

J. Bralczyk, O języku polskiej propagandy politycznej lat siedemdziesiątych, Kraków 1986; O języku polskiej polityki lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, Warszawa 2003.

S. Brzozowski, Polskie Oberamergau, w tegoż: Legenda Młodej Polski, Kraków 1983.

W. J. Burszta, M. Czubaj, M. Rychlewski, Kontrkultura. Co nam zostało z tamtych lat, Wrocław 2005.

A. Cała, Żyd – wróg odwieczny? Antysemityzm w Polsce i jego źródła, Warszawa 2012.

J. Chałasiński, Przeszłość i przyszłość inteligencji polskiej, wyd. różne.

M. Cieśliński, Piękniej niż w życiu. Polska Kronika Filmowa 1944-1994, Warszawa 2006.

B. Cywiński, Rodowody niepokornych, Warszawa 1996. [+ film Horubały]

P. Czapliński, Polska do wymiany. Późna nowoczesność i nasze wielkie narracje, Warszawa 2009; Powrót centrali. Literatura wobec nowej rzeczywistości, Kraków 2007; Resztki nowoczesności. Dwa studia o literaturze i życiu, Kraków 2011.

M. Czubaj, W stronę miejskiej utopii. Szkice o wyobraźni społecznej, Warszawa 2007.

D. Dabert-Bakuła, Kino moralnego niepokoju, Poznań 2003.

K. Dunin, Czytając Polskę. Literatura polska po roku 1989 wobec dylematów nowoczesności, Warszawa 2004.

E. Dunn, Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy, przeł. P. Sadura, Warszawa 2008.

M. Eksteins, Święto wiosny. Wielka Wojna i narodziny nowego wieku, Warszawa 1996.

F. Fukuyama, Koniec historii, Poznań 1996.

G. Gazda, Awangarda. Nowoczesność i tradycja. W kręgu europejskich kierunków literackich pierwszych dziesięcioleci XX wieku, Łódź 1987.

O. y Gasset, Bunt mas, Warszwa 2008.

M. Głowiński, Nowomowa po polsku, Warszawa 1990 lub tegoż, Marcowe gadanie, Warszawa 1991.

M. Głowiński, Rytuał i demagogia, Warszawa 1992.

T. Goban-Klas, Zarys historii i rozwoju mediów. Od malowideł naskalnych do multimediów, Kraków 2001.

W. Godzic, Telewizja jako kultura, Kraków 2002.

A. Graff, Magma i inne próby zrozumienia, o co tu chodzi, Warszawa 2010; Rykoszetem. Rzecz o płci, seksualności i narodzie, Warszawa 2008; Świat bez kobiet. Płeć w polskim życiu publicznym, Warszawa 2008.

J. T. Gross, Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka, Sejny 2000.

J. T. Gross, Upiorna dekada. Trzy eseje o stereotypach na temat Żydów, Polaków, Niemców i komunistów, Kraków 2001.

J. T. Gross, i Grudzińska-Gross, Złote żniwa. Rzecz o tym, co się działo na obrzeżach zagłady Żydów, Kraków 2009.

U. Hannerz, Odkrywanie miasta. Antropologia obszarów miejskich, Warszawa 2006.

Historia życia prywatnego, t.4: Od rewolucji francuskiej do I wojny światowej, red. M. Perrot, Wrocław 1999. Od I wojny światowej do naszych czasów, Wrocław 2000.

E. Hobsbawn, Wiek skrajności. Spojrzenie na Krótkie Dwudzieste Stulecie, Warszawa 1999.

Holocaust w sieci dyskursów, red. Boroń A., Gajewska G., Gniezno 2005.

I. Ihnatowicz, A. Mączak, B. Zientara, J. Żarnowski, Społeczeństwo polskie od X do XX wieku, Warszawa 2005.

K. Ignatowicz-Pokorna, Telewizja w systemie politycznym i medialnym PRL, Kraków 2006.

Inteligencja polska XIX i XX wieku, red. A. Garlicki i J. Jedlicki, Warszawa 1997.

K. Irzykowski, Dziesiąta Muza oraz pomniejsze pisma filmowe, Kraków 1982.

K. Irzykowski, Walka o treść. Beniaminek, Kraków 1976.

M. Janion, Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś, Warszawa 1996.

M. Janion, Płacz generała. Eseje o wojnie, Warszawa 1998.

M. Janion, Niesamowita słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury, Kraków 2007.

A. Jawłowska, Drogi kontrkultury, Warszawa 1975.

J. Jaworska, Cywilizacja „Przekroju”. Misja obyczajowa w magazynie ilustrowanym, Warszawa 2008.

S. Jaworski, Awangarda, Warszawa 1992.

J. Jedlicki, Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności, Warszawa 2000.

E. Jedlińska, Sztuka po Holocauście, Łódź 2001.

I. Jeziorski, Od obcości do symulakrum. Obraz Żyda w Polsce w XX wieku, Kraków 2009.

E. Kaczyńska, Pejzaż miejski z zaściankiem w tle, Warszawa 1999.

Kino polskie jako kino narodowe, red. T. Lubelski, M. Stroiński, Kraków 2009.

S. Kowalski, Krytyka solidarnościowego rozumu. Studium z socjologii myślenia potocznego, Warszawa 1990.

K. Krzysztofek, M. Podgórski, M. Grabowska, E-seje z socjologii internetu, Warszawa 2006.

R. Legutko, Esej o duszy polskiej, Kraków 2008.

J. Leociak, Tekst wobec Zagłady. (O relacjach z getta warszawskiego), Wrocław 1997.

T. Łubieński, Bić się czy nie bić? O polskich powstaniach, Kraków 1989.

T. Łubieński, Ani tryumf, ani zgon... Szkice o Powstaniu Warszawskim, Warszawa 2004.

Cz. Madajczyk, Klerk czy intelektualista zaangażowany?, Poznań 1999.

A. Madej, Mitologie i konwencje. O polskim filmie fabularnym dwudziestolecia międzywojennego, Kraków 1994.

M. P. Markowski, Polska literatura nowoczesna. Leśmian, Schulz, Witkacy, Kraków 2007.

M. McLuhan, Zrozumieć media: Przedłużenia człowieka, Warszawa 2004 lub idem, Wybór tekstów, Poznań 2001.

A. Mencwel, Etos lewicy, Warszawa 2009.

A. Mencwel, Przedwiośnie czy potop. Studium postaw polskich w XX wieku, Warszawa 1997.

A. Mencwel, Wyobraźnia antropologiczna. Próby i studia, Warszawa 2006.

Miasto w sztuce - sztuka miasta, red. E. Rewers, Kraków 2010.

Cz. Miłosz, Zniewolony umysł, wydanie dowolne.

Mniszkówna... i co dalej w polskim kinie? Wybór tekstów z czasopism filmowych XX-lecia międzywojennego, oprac. Barbara Gierszewska, Kielce 2001.

Na okrągło 1989-2009, Kraków 2010.

Obyczaje polskie. Wiek XX w krótkich hasłach, red. M. Szpakowska, Warszawa 2008.

E. Paczoska, Prawdziwy koniec XIX wieku. Śladami nowoczesności, Warszawa 2010.

Pisanie miasta – czytanie miasta, red. A. Zeidler-Janiszewska Poznań 1997.

Pałac kultury. Między ideologią a masową wyobraźnią, pod red. Z. Grębeckiej i J. Sadowskiego, Warszawa 2007.

Pamięć Shoah: kulturowe reprezentacje i praktyki upamiętniania, red. A. Zeidler-Janiszewska, T. Majewski, Łódź 2009.

Pejzaże audiowizualne: telewizja, wideo, komputer, red. A.Gwóżdz, Kraków 1997.

G. Pełczyński, Dziesiąta Muza w stroju ludowym. O wizerunkach kultury chłopskiej w kinie PRL, Poznań 2002.

P. Piotrowski, Znaczenia modernizmu. W stronę historii sztuki polskiej po 1945 roku, Poznań 1999.

Polityka literatury, Warszawa 2009.

Polska szkoła filmowa. Poetyka i tradycja, red. J. Trzynadlowski, Wrocław 1976.

M. Porębski, Granica współczesności 1909-1925, Warszawa 1989.

Pomarańczowa alternatywa. Happeningiem w komunizm, Kraków 2011.

K. Pomian, W kręgu Giedroyca, Warszawa 2000.

E. Rewers, Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta, Kraków 2005.

P. Rodak, Wizje kultury pokolenia wojennego, Wrocław 2000.

E. Rybicka, Modernizowanie miasta. Zarys problematyki urbanistycznej w nowoczesnej literaturze polskiej, Kraków 2003.

R. Sheppard, Problematyka modernizmu europejskiego, przeł. P. Wawrzyszko, w: Odkrywanie modernizmu, red. R. Nycz, Kraków 2004.

M. Shore, Kawior i popiół. Życie i śmierć pokolenia oczarowanych i rozczarowanych marksizmem, przeł. M. Szuster, Warszawa 2012; tejże, Nowoczesność jako źródło cierpień, przeł. M. Sutowski, Warszawa 2012.

Socrealizm. Fabuły-komunikaty-ikony, pod red. K. Stępnika i M. Piechoty, Lublin 2006.

J. Sowa, Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą, Kraków 2011.

L. Stomma, Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku oraz wybrane eseje, Warszawa 2002.

R. Sulima, Antropologia codzienności, Kraków 2000.

R. Sulima, Słowo i etos. Szkice o kulturze, Kraków 1992.

J. Szczepański, Chłopi i kultura chłopska w społeczeństwie polskim, Warszawa 1988.

M. Szpakowska, Chcieć i mieć. Samowiedza obyczajowa czasu przemian, Warszawa 2003.

J. Święch, Nowoczesność. Szkice o literaturze polskiej XX wieku, Warszawa 2006.

J. Tokarska-Bakir, Legendy krwi. Antropologia przesądu, Warszawa 2008.

W. Tomasik, Inżynieria dusz. Literatura realizmu socjalistycznego w planie »propagandy monumentalnej«, Wrocław 1999.

E. Toniak, Olbrzymki, Kraków 2008.

Trauma, pamięć, wyobraźnia, red. Z. Podniesińska, J. Wróbel, Kraków 2011.

J. Trznadel, Hańba domowa, Warszawa 2006.

M. Urbanowski, Nacjonalistyczna krytyka literacka. Próba rekonstrukcji i opisu nurtu w II RP, Kraków 1997.

T. Walas, Zrozumieć swój czas. Kultura polska po komunizmie. Rekonesans, Kraków 2003.

A. Walicki, Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii, Warszawa 1996.

A. Walicki, Polskie zmagania z wolnością, Kraków 2000;

A. Walicki, Trzy patriotyzmy, Warszawa 1991.

S. I. Witkiewicz, Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia. Szkice estetyczne, Warszawa 2002.

Wolność w systemie zniewolenia. Rozmowy o polskiej kontrkulturze, red. A. Jawłowska, Z. Dworakowska, Warszawa 2008.

A. Ziębińska – Witek, Holocaust: problemy przedstawiania, Lublin 2005.

P. Zwierzchowski, Pęknięty monolit -konteksty polskiego kina socrealistycznego, Bydgoszcz 2005.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.