Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Rytuały

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WPl/wot/II/10/1 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Rytuały
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/2021" (zakończony)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Włodzimierz Szturc
Prowadzący grup: Włodzimierz Szturc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin lub zaliczenie na ocenę
Cele kształcenia:

Student potrafi:

samodzielnie pracować nad wskazanymi lub odszukanymi przez niego źródłami do badań rytuału

i teatru. Potrafi umiejętnie wykorzystać zdobytą wiedzę o rytuałach i ceremoniach i powiązać ją

z wymaganą przez tę wiedzę metodologią badawczą (hermeneutyka redukcyjna, antropologia

gestu i mowy, etnoskenologia); umie dostosować narzędzia badawcze do opracowywanego

widowiska. Potrafi powiązać zdobytą wiedzę z innymi gałęziami nauki, w tym socjologią,

antropologią kultury i teoriami komunikacji społecznej. Potrafi samodzielnie rozwiązać zagadnienie

związku archaiki gestu oraz ruchu i współczesnych formach ekspresji i w widowisku.

Student jest gotów do:

konfrontacji swoich osiągnięć badawczych z wynikami prac innych badaczy. Jest otwarty na inne

interpretacje, dlatego uznaje możliwość krytycznej oceny własnych dokonań. Cechuje go otwarta

postawa wobec innych badań - jest gotów do podejmowania dialogu. Pracując z ludźmi o różnym

statusie społecznym - ponieważ jago badania wiążą się z m. in.eksploracją środowisk wiejskich,

a także subkulturowych, jest gotów podejmować z nimi współpracę opata na odpowiedzialności

a zarazem na umiejętnym docieraniu do środowisk zamkniętych lub unikających kontaktu

z badaczem. Student gotów jest pokonywać społeczne bariery dzięki wyrobionym w trakcie nauki

umiejętnościom komunikacyjnym.


Efekty kształcenia:

Wiedza


1. Student zna podstawową terminologię z dziedziny nauk o kulturze, zwłaszcza warsztatu antropologii kulturowej. Potrafi użyć odpowiednich terminów w analizie danego problemu badawczego oraz w trakcie dyskusji, prowadzonych w trakcie zajęć.

2. Student posiada ogólną wiedzę w dziedzinie podstawowych tendencji teoretycznych w dziedzinie badań kulturowych, odnoszących sie do problematyki poruszanej na zajęciach.

3. Po ukończonym kursie, Student ma uporządkowaną wiedzę odnośnie chronologii i sposobów interpretacji zjawisk omawianych na zajęciach


Umiejętności

1. Student potrafi samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności badawcze z wykorzystaniem właściwych metod i narzędzi, poznanych na zajęciach.

2. Student potrafi rozróżnić podstawowe propozycje teoretyczne i odnieść się do nich w sposób krytyczny.

3. Student potrafi sformułować i podejmować problemy badawcze w zakresie problematyki podejmowanej na zajęciach.

4. Student potrafi sformułować wnioski wypływające z analizy poszczególnych zjawisk kultowych, zaprezentować je oraz wskazać potencjalne kierunki dalszych badań.

5. Student potrafi prowadzić dyskusję odnoszącą się do omawianych tematów, wykorzystując język specjalistyczny oraz różne techniki i kanały komunikacyjne

6. Student potrafi przedstawić swoje poglądy, wnioski i propozycje badawcze ustnie i pisemnie.


Kompetencje społeczne:

1. Student ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, akceptuje konieczność ich ocenienia.

2. Student potrafi organizować swoją pracę, działać samodzielnie i w grupie.

3. Student potrafi samodzielnie działać, podjąć samodzielne projekty badawcze, wykorzystujące zdobytą wiedzę i umiejętności.

4. Student ma świadomość znaczenia badań interdyscyplinarnych w nauce.

Wymagania wstępne:

Wpis do USOS

Forma i warunki zaliczenia:

Forma ustna:

Przygotowanie prezentacji na wspólnie ustalony temat.


oraz


Forma pisemna:

Warunkiem zaliczenia zajęć jest zdanie egzaminu końcowego w formie opracowania zadanych tekstów źródłowych lub analitycznych, dotyczącego zagadnień pokrewnych omawianym na zajęciach.

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Efekty kształcenia weryfikowane są na bieżąco podczas zajęć oraz poprzez egzamin

Ocena końcowa uzależniona jest od wyniku egzaminu końcowego


Metody dydaktyczne - słownik:

Metody eksponujące - film
Metody podające - prezentacja multimedialna
Metody problemowe - wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne:

1. Pisemna praca zaliczeniowa

2. Aktywny udział w końcowej dyskusji;

3. Rozmowa z prowadzącym o zagadnieniu, powiązanym z tematyką zajęć;

4. Aktywność podczas zajęć (ocena ciągła);

Bilans punktów ECTS:

3

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

Nie mam praktyk

Skrócony opis:

Ostatecznym celem zajęć jest wskazana w sylabusie umiejetność badania rytuału dla potrzeb wiedzy o teatrze. W tym zakresie celem ostatecznym jest:

1.Analiza najważniejszych polskich i europejskich przedstawień opartych na rytuale

(wybrane spektakle Swinarskiego, Grotowskiego, Kantora, Rodowicza, Staniewskiego,

Warlikowskiego, Barby i Brooka). 2. Teorie rytuału (od początku XX w. do dziś.

Metodologie badań rytuału. Funkcjonalizm, strukturalizm i etnoskenologia

w badaniach rytuałów i ich współczesne modyfikacje. 3. Praca w środowisku

terenowym - badanie współczesnych rytuałów w środowiskach wiejskich

i peryferyjnych (miasta).

Temu zagadnieniu służą wskazane w sylabusie (podany link) teksty naukowe - np. Jean M. Pradiera i W. Burszty. Jednak analizie rytuału w teatrze służą zagadnienia podstawowe, które podaję - w opracowaniu mgr Kamila Karskiego, doktoranta (kulturoznawstwo/wiedza o teatrze). Tego autorskiego opracowania nie ma w sylabusie (poniżej podany link) ze względu na wymagany skrótowy charakter zapisu. Tak więc zajęcia będą miały podwójny projekt: teatrologiczny i antropologiczny. Antropologiczną drogę przedstawia poniższy opis (oprac. mgr Kamil Karski).

Pełny opis:

Problematyka szeroko rozumianej antropologii kulturowej i rytualistyki jest ważnym elementem analizy, pozwalającym zrozumieć podstawowe ludzkie zachowania.

Zajęcia te kierowane są dla Studentów wiedzy o teatrze. W tym wypadku uwaga Słuchaczy zostanie zwrócona głównie na zachowania rytualne, których analiza może zostać przez nich wykorzystana w pracy dotyczącej obrzędu, widowiska, czy spektaklu, z podkreśleniem genezy i formy zachowań teatralnych.

1. Zajęcia wprowadzające

Na zajęciach wprowadzających, oprócz kwestii organizacyjnych, zakresu materiału i konstrukcji samego kursu, poruszona zostanie problematyka zjawiska jakim jest sam rytuał. Wyjaśnione zostaną podstawowe pojęcia, m. in. ryt, rytuał, obrzęd, czy synkretyzm. Przedstawiona zostanie również definicja współczesnego rytuału, jako formy innej, od tej rozumianej w antropologii kulturowej (np. C. Bell).

Na tej podstawie powinna być przeprowadzona dyskusja odnośnie tego, czy i w jaki sposób możliwe jest wykorzystanie wiedzy zdobytej podczas zajęć do pracy samodzielnej? W efekcie możliwe będzie szczegółowe dostosowanie formy zajęć do potrzeb Studentów.

2.Ze względu na bogactwo przykładów zachowań rytualnych zajęcia zostaną podzielone bloki tematyczne. W ich ramach omówione zostaną rytuały dotyczące głównie punktów krytycznych w ludzkim życiu- narodzin, prokreacji i śmierci. Każde z tych zjawisk będzie rozpatrywane przez pryzmat różnych kryteriów, pośród których należy wymienić głównie: czas, miejsce i samego aktora. Poprzez nawiązanie korelacji pomiędzy tymi kryteriami, wspólnie będziemy się starać przeanalizować poszczególne zachowania rytualne.

a. Synkretyzm magiczny

Przedstawiona zostanie zasada synkretyzm magicznego. Na tej podstawie podjęta zostanie próba przeanalizowania społeczności przedhistorycznych. Zostanie to zobrazowane odstępnym materiałem archeologicznym oraz tym, jak należy interpretować przedmioty w kontekście rytuału (impuls - rekwizyt - oprawa).

Zagadnienia: malowidła i ryty naskalne, zbieracz-łowca, rytuały związane z agrotechniką i magia płodności, rytuały łowieckie, miejsca świątynne- jaskinie, sanktuaria, dolmeny, kurhany;

b. W świecie Odysa

Dzięki dostępnym obecnie zapisom mitów i innym źródłom pisanym rzeczy będące przedmiotem badań archeologicznych nabierają nowego znaczenia, Zostają one wpisane w opowieść-narrację, zawierająca się w mitach własnie. Dzięki temu możliwe będzie skonfrontowanie wcześniejszych ustaleń oraz tego, jak dzisiejsze wyobrażenie Antyku jest mylne wobec tego, jakie były autentyczne realia starożytnego basenu Morza Śródziemnego.

Zagadnienia: mit i mitologia w kontekście rytuału; zmienność mitu a zmiany rytuału; archaizmy Antyku;

c. Zapożyczenia

Wiele obrzędów, rytuałów i zachowań społecznych, wywodzących się ze Antyku stało się podstawą wczesnośredniowiecznych państwowości. Głównym transmiterem była religia, a zwłaszcza chrześcijaństwo- architektura, ikonografia, kalendarz doroczny, wywodzący się z czasów minionych stały się podstawą do wytworzenia nowych rytuałów.

Zagadnienia: rytualizacja życia religijnego i politycznego- (roz)łączność; synkretyzm; inicjacja i śmierć w Antyku i średniowieczu- porównanie;

d. Śmierć królów

W nowożytnej Europie władza wiązała się bogatymi rytuałami, m. in. koronacji, licznych orszaków, uczt. Szczególne pośród nich były obrzędy związane ze śmiercią monarchy, gdyż to one bezpośrednio tyczyły nie tylko najbliższego kręgu władcy, ale też całego społeczeństwa. Dzięki bogatym tekstom źródłowym, dotyczącym pogrzebów królewskich, możliwe będą ich analiza oraz podjęcie próby rekonstrukcji znaczenia.

Zagadnienia: inicjacja-koronacja; śmierć jako wydarzenie ogólnospołeczne, żałoba;

e. Kolonizacja

Koniec wieku XVII i wiek XVIII to moment, kiedy oświeceni Europejczycy kierują swoje zainteresowania naukowe w kierunku "dzikich". Fascynacja ta nie mija aż do początków XX w. Dzięki temu obecnie dysponujemy licznymi tekstami źródłowymi, opisującymi badania nad społecznościami pierwotnymi, widzianymi z perspektywy z zewnątrz. Dzieła te będą przedmiotem krytycznej analizy, pokazującej realia życia kulturowego nowo odkrytych plemion, ale także stosunek badaczy do nich.

Zagadnienia: kolonizacja/relatywizacja; system wierzeń i konteksty społeczeństw pierwotnych; rytuały przy narodzinach, inicjacji, małżeństwie, śmierci; wyrocznie i wojny; wróżby.

f. Nie tak dawno

Na przeciwległym biegunie zainteresowań naukowych znalazły się badania nad ludowością i tradycją rodzimą. Pod koniec XVIII Zorian Dołęga-Chodakowski rozpoczyna badania nad słowiańskim folklorem. Najdonioślejsze dzieła o polskim folklorze wyszły jednak spod pióra Kolberga i Moszyńskiego, to własnie one pozwolą na analizę zwyczajów XIX-wiecznych i ocenę tego, ile z nich przetrwało w obecnie.

Zagadnienia: folklor współczesny i dzisiejszy, cepeliada, prawdziwe znaczenie rytuałów; zachowane formy życia rytualnego współcześnie;

g. My sami

Ostatni z cyklów zajęć będzie dotyczył rozumienia rytuału dzisiaj. Pod zastanowienie poddane zostaną czynności określane jako "rytuał dnia codziennego", zachowania rytualne współczesnej polityki oraz reminiscencje historycznych obrzędów.

Zagadnienia: polityka jako widowisko, wystawienie-przedstawienie, archaizmy-atawizy; nerwica natręctw, rytuały dnia codziennego;

3. Prezentacje Studentów

4. Rewaluacja zdobytej wiedzy

5. Egzamin końcowy

Literatura:

Wybór:

Assmann J., Teoria pamięci kulturowej, Warszawa 2008.

Bell C., Ritual theory - ritual practice, Oxford 2009.

Bernard A., Antropologia. Zarys teorii i historii, Warszawa 2008.

Frazer G., Złota Gałąź - studia z magii i religii, Warszawa 2002 (rozdz. III., IV.;).

van Gennep A., Obrzędy przejścia. Systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006.

Giddens A., Socjologia, Warszawa 2004 - 2005, ss. 22 - 44.

Giddens A., Nowe zasady metody socjologicznej, Warszawa 2009.

Goffman E., Spotkania, Krków 2011.

Goody J. Poskromienie myśli nieoswojonej, Warszawa 2011.

Griaule M., Bóg wody. Rozmowy z Ogotemmelim, Kęty 2006.

Jestal J. Pojęcie rytuału w socjologii i innych naukach społecznych, AAR 6 (2006), ss. 133 -175.

Kolberg O. Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, - 1857-1890.

Karczmarzewski A., Ludowe obrzędy doroczne w Polsce południowo-wschodniej, Rzeszów 2011.

Kołakowski L., Obecność mitu, Kraków 1972

Krawczyk E., Antropologia kulturowa - klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003

Leenhardt M., Do Kamo. Mit i osoba w świecie melanezyjskim, Kęty 2007.

Malinowski B. Ogrody koralowe i ich magia, Warszawa 1986.

Morgan L. H., Liga Ho-de'-no-sau-nee czyli Irokezów, Kęty 2011.

Moszyński K., Kultura ludowa Słowian, Kraków 1929-1939.

Nowicka E., Świat człowieka - świat kultury, Warszawa 1991, ss. 15 - 32, 56 - 88.

Radcliffe-Brown, A. R., Wyspiarze z Andamanów, Studia z antropologii społecznej, Kęty 2006.

Rozik E., Korzenie teatru, Warszawa 2011.

Szturc W. Rytualne źródła teatru, Kraków 2013 lub Genetyka widowiska, Kraków 2018.

Uwagi:

Lektury potrzebne do zdania pisemnego zaliczenia dobierzemy na zajęciach indywidualnie - ich ilość wyżej przedstawiona jest raczej odsłonięciem możliwości kierunków badań, nie spisem lektur w całości "danym do czytania".

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.