Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Ochrona i zarządzanie dziedzictwem kulturowym

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WZ.IK-4.0-B.6IIs Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Ochrona i zarządzanie dziedzictwem kulturowym
Jednostka: Instytut Kultury
Grupy: Przedmioty dla programu WZKS-0201-2SO, zarządzanie kulturą współczesną, stacjonarne drugiego stopnia
Punkty ECTS i inne: 6.00 LUB 2.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/2021" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-28

Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin, 27 miejsc więcej informacji
Wykład, 30 godzin, 27 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Łukasz Gaweł
Prowadzący grup: Łukasz Gaweł, Weronika Pokojska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Ocena wliczana do średniej:

tak

Cele kształcenia:

Podstawowym problemem w kontekście dziedzictwa opisywanego z perspektyw nauk o zarządzaniu pozostaje kwestia celów, które mają zostać osiągnięte w tym procesie. Zarządzanie, bez względu na to, do jakiej szkoły sięgniemy, jest zawsze przemyślanym działaniem mającym prowadzić do osiągnięcia jakiegoś celu. Nawet najbardziej klasyczne definicje zarządzania niosą ze sobą – w kontekście zarządzania dziedzictwem – wiele komplikacji. Monika Kostera, pisze, że zarządzanie to „proces planowania, organizowania, motywowania i kontrolowania pracy organizacji i jej uczestników oraz wykorzystywania wszystkich dostępnych zasobów dla osiągnięcia celów organizacji” . Wobec powyższego konieczne jest postawienie pytania, jak odnieść do tego klasycznego modelu dziedzictwo.

Kluczowe znaczenie dla zarządzania dziedzictwem miało powszechne uznanie go za zasób. Paradoksalnie myślenie takie nie zrodziło się w ramach refleksji na temat kultury, ale było owocem, swoistym efektem ubocznym, działania różnego rodzaju ruchów proekologicznych. Początek lat 70. XX w. przyniósł refleksję na temat dotychczasowego postępowania wobec zasobów ziemi, które – w wyniku ekspansywnej eksploatacji – ulegają szybkiemu wyczerpaniu. Stało się jasne, że brak zmian w tym zakresie w znacznym stopniu ograniczy możliwości rozwoju kolejnym generacjom. W tym samym czasie uznano, że dziedzictwo kulturowe musi podlegać podobnej ochronie, polegającej na racjonalnym korzystaniu z niego, jak z nieodnawialnych zasobów naturalnych. Powszechnie przyjętą filozofią w tym względzie stała się koncepcja zrównoważonego rozwoju. Terminem tym, od czasu konferencji w Rio de Janeiro w 1992 roku (przyjęto tam deklarację odnośnie rozwoju zrównoważonego), określa się „nie tylko zgodne z zasadami użytkowanie zmniejszających się zasobów, ale także konieczność podtrzymywania wzrostu dobrobytu ludzkości, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności lokalnych i z zastrzeżeniem, że wzrost ten nie może spowodować ograniczenia zdolności przyszłych generacji do zaspokojenia ich własnych potrzeb” .

Pogłębiająca się refleksja na temat dziedzictwa, szybko doprowadziła do stwierdzenia, że jest ono zasobem bardzo trudnym do zdefiniowania. Immanentną cechą dziedzictwa jest bowiem niemożność ostrego zarysowania jego granic. Jest to fenomen ulegający ciągłej transformacji, ciągłemu wzrostowi. Nie ma obiektywnych kryteriów pozwalających na stwierdzenie, czy dane dobra kultury są dziedzictwem, czy nie. Momentem krytycznym jest więc autonomiczna decyzja – grupy etnicznej, społeczności, narodu – co ostanie uznane za swoje dziedzictwo. Przy czym to „swoje” jest wartością nienegocjowalną, najczęściej pozostającą wyborem zero–jedynkowym, tak, tak – nie, nie. Niekiedy nie poddającym się racjonalnej analizie.

Dynamika zmian w zasobie dziedzictwa powoduje, że do jego opisu można posłużyć się innym terminem, znanym z nauk ekonomicznych – pojęciem strumieni. Zarówno pojęcie zasobu, jak i strumieni jest wykorzystywane np. do opisu rynku pracy. W odniesieniu do niego bezrobocie jest opisywane jako zasób, którego wielkość mierzy się w określonym punkcie czasu. Chcąc jednak oddać dynamikę tego zasobu, fakt, że jest on zmienny w czasie, stosuje się pojęcie strumieni: zasilających (strumienie napływu, jeśli kolejne osoby tracą pracę) i odprowadzających (strumienie odpływu, jeśli ją znajdują) . Próbując opisać zasób dziedzictwa nie można zapomnieć o jednej z jego podstawowych cech – o tym, że jest dynamicznie zmienne. Prowadzi do stwierdzenia, że zarządzanie dziedzictwem sprowadza się w istocie do zarządzania zmianami. W Polsce takie podejście do dziedzictwa opisywali m.in. Andrzej Tomaszewski oraz Bogusław Szmygin . Teorię zarządzania zmianami, jako pierwsi przystosowali do procesu zarządzania dziedzictwem amerykańscy archeologowie i antropolodzy kultury. „Pojęcie to i próba jego zdefiniowania w odniesieniu do zabytków stanowi wynik refleksji, iż całe środowisko człowieka, a co za tym idzie warunki w jakich trwa dziedzictwo kulturowe, nieustannie się zmieniają. Autorem koncepcji zarządzania zmianą w odniesieniu do zabytków był B. F. Feilden” .

Ta zmienność zasobu dziedzictwa, niemożność uchwycenia go w stanie „skrystalizowanym”, powoduje, że bardzo trudnym zadaniem jest formułowanie celów dla procesu zarządzania dziedzictwem, czy raczej trudne jest stworzenie uporządkowanego i zamkniętego katalogu celów. Co więcej, sprawę komplikuję fakt, że dziedzictwem realizowane jest przez bardzo wiele środowisk – m.in. ekonomistów, specjalistów zajmujących się rozwojem regionalnym, muzealnikom, historykom sztuki, konserwatorom, urbanistom, architektom, środowiskom kreującym rynek turystyczny itp. Wszystko to powoduje, że definiowanych jest wiele celów cząstkowych. Pytaniem podstawowym pozostaje jednak, czy istnieje możliwość wskazania celów o charakterze strategicznym, mających uniwersalny charakter, a jednocześnie niebędących zbyt ogólnymi. Jest to bez wątpienia zadanie kluczowe.

Zajęcia mają na celu nie tylko uzmysłowić wymienione wyżej trudności w zarządzaniu dziedzictwem, ale również nauczyć wrażliwości na postrzeganie go przez różne grupy interesariuszy. Studenci mają bowiem nie tylko poznać narzędzia zarządzania dziedzictwem, ale również muszą nauczyć się go rozumieć.

Efekty kształcenia:

Po zakończeniu kursu, student:

- zna i rozumie znaczenie zasad, reguł, misji i celów organizacji kultury i organizacji medialnych (W)

- zna system prawny ochrony dziedzictwa kulturowego i dóbr kultury (W)

- ma podstawową wiedzę z zakresu regionów etnograficznych w Polsce (W)

- potrafi poddać krytycznej analizie informacje pochodzące z różnych źródeł oraz formułować na ich podstawie samodzielne wnioski (U)

- potrafi poddać krytycznej obserwacji organizacje kultury i organizacje medialne oraz wyciągać z niej wnioski (U)

- umie samodzielnie zdobywać wiedzę oraz rozwijać umiejętności badawcze (U)

- rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie, potrafi inspirować oraz organizować proces uczenia się innych osób (KS)

- aktywnie uczestniczy w działaniach na rzecz zachowania dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy (KS)

- systematycznie uczestniczy w życiu kulturalnym, interesuje się bieżącymi wydarzeniami artystyczno-kulturalnymi oraz nowymi zjawiskami w sztuce (KS)

- potrafi samodzielnie i krytycznie uzupełniać wiedzę i umiejętności, rozszerzone o wymiar interdyscyplinarny (KS)


Wymagania wstępne:

brak

Forma i warunki zaliczenia:

Obecność obowiązkowa (dopuszczalna 1 nieobecność).

Przedłożenie pracy semestralnej pracy pisemnej (uzyskanie oceny pozytywnej).

Zaliczenie całego modułu w formie egzaminu pisemnego.


Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Ostateczną formą sprawdzenia efektów kształcenia jest egzamin końcowy (pisemny) obejmujący całość omawianego materiału wraz z lekturami.

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody podające - anegdota
Metody podające - odczyt
Metody podające - opowiadanie
Metody podające - prelekcja
Metody podające - prezentacja multimedialna
Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe
Metody problemowe - metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna
Metody problemowe - wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne:

• metody podające (wykład konwersatoryjny, prezentacja multimedialna)

• metody praktyczne (ćwiczenia przedmiotowe)

• metody eksponujące (film, pokaz)

• metody problemowe (metody aktywizujące: dyskusja dydaktyczna)


Bilans punktów ECTS:

wykład (30 godzin) – 1 ECTS

ćwiczenia (30 godzin) – 1 ECTS

lektura tekstów obowiązkowych wraz z konsultacjami (30 godzin) – 1 ECTS

lektura wybranych tekstów na ćwiczenia (30 godzin) – 1 ECTS

praca semestralna – opracowanie projektu, kwerenda, pisanie pracy, konsultacje z prowadzącym, przygotowanie się do zaliczenia końcowego (30 godzin) – 1 ECTS

przygotowanie do egzaminu końcowego (30 godzin) – 1 ECTS


Grupa treści kształcenia:

Grupa treści podstawowych

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

nie dotyczy

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Kultura współczesna, stacjonarne drugiego stopnia
Zarządzanie kulturą, stacjonarne drugiego stopnia
Kultura współczesna, stacjonarne drugiego stopnia
Zarządzanie kulturą, stacjonarne drugiego stopnia

Skrócony opis:

Punktem wyjścia będzie poznanie polskiego prawodawstwa związanego z szeroko pojętym dziedzictwem kulturowym - studenci poznają najważniejsze definicje i terminologię zagadnienia. Zostaną omówione podstawowe problemy związane z funkcjonowaniem zabytków we współczesnym świecie (różne sposoby ich za-gospodarowania, zarządzania i animowania), podaną zostaną przykłady najbardziej znanych w Europie realizacji związanych z rewitalizacją obszarów miejskich oraz – na zasadzie case studies – omówione zostaną wybrane obiekty zabytkowe znajdujące się na terenie Polski, dla których odnaleziono udaną formułę zagospodarowania; ponadto poruszona zostanie problematyka ochrony i kształtowania krajobrazu kulturowego, ochrony miast historycznych, prawne aspekty ochrony zabytków w Polsce jak również rolę muzeów w nowocześnie pojętej ochronie zabytków. Przedstawiona zostanie idea Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Zakres dziedzinowy: zarządzanie, zabytkoznawstwo, architektura krajobrazu, muzeologia.

Po zakończeniu kursu student powinien:

- znać definicję dziedzictwa kulturowego, opisywać zasób dziedzictwa materialnego i niematerialnego, znajdować informacje na temat problematyki związanej z dziedzictwem, umieć porządkować treści i zagadnienia związane z szeroko zarysowaną problematyką ochrony, kształtowania i zarządzania dziedzictwem, potrafić ilustrować różnorodne przykłady dziedzictwa materialnego i niematerialnego

- umieć analizować i objaśniać strukturę organizacyjną sektorów związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego, zestawiać różnego rodzaju modele zarządzania dziedzictwem, projektować możliwe wykorzystania obiektów dziedzictwa materialnego jak również syntetyzować i objaśniać najważniejsze problemy związane z zarządzaniem dziedzictwem kulturowym

- nabyć kompetencji społecznych w odniesieniu do dziedzictwa kulturowego, umieć odnieść się do wielowymiarowej problematyki i zagadnienia (np. kwestii partycypacji społecznej w procesie zarządzania dziedzictwem), wyka

Pełny opis:

Punktem wyjścia będzie poznanie polskiego prawodawstwa związanego z szeroko pojętym dziedzictwem kulturowym - studenci poznają najważniejsze definicje i terminologię zagadnienia. Zostaną omówione podstawowe problemy związane z funkcjonowaniem zabytków we współczesnym świecie (różne sposoby ich za-gospodarowania, zarządzania i animowania), podaną zostaną przykłady najbardziej znanych w Europie realizacji związanych z rewitalizacją obszarów miejskich oraz – na zasadzie case studies – omówione zostaną wybrane obiekty zabytkowe znajdujące się na terenie Polski, dla których odnaleziono udaną formułę zagospodarowania; ponadto poruszona zostanie problematyka ochrony i kształtowania krajobrazu kulturowego, ochrony miast historycznych, prawne aspekty ochrony zabytków w Polsce jak również rolę muzeów w nowocześnie pojętej ochronie zabytków. Przedstawiona zostanie idea Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Zakres dziedzinowy: zarządzanie, zabytkoznawstwo, architektura krajobrazu, muzeologia.

Po zakończeniu kursu student powinien:

- znać definicję dziedzictwa kulturowego, opisywać zasób dziedzictwa materialnego i niematerialnego, znajdować informacje na temat problematyki związanej z dziedzictwem, umieć porządkować treści i zagadnienia związane z szeroko zarysowaną problematyką ochrony, kształtowania i zarządzania dziedzictwem, potrafić ilustrować różnorodne przykłady dziedzictwa materialnego i niematerialnego

- umieć analizować i objaśniać strukturę organizacyjną sektorów związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego, zestawiać różnego rodzaju modele zarządzania dziedzictwem, projektować możliwe wykorzystania obiektów dziedzictwa materialnego jak również syntetyzować i objaśniać najważniejsze problemy związane z zarządzaniem dziedzictwem kulturowym

- nabyć kompetencji społecznych w odniesieniu do dziedzictwa kulturowego, umieć odnieść się do wielowymiarowej problematyki i zagadnienia (np. kwestii partycypacji społecznej w procesie zarządzania dziedzictwem), wykazywać się postawą pełną szacunku i zainteresowania dziedzictwem, zrozumieniem dla jego znaczenia w wymiarze wspólnoty regionalnej, etnicznej, religijnej czy narodowej.

Literatura:

Literatura podstawowa:

Gaweł Ł. Pokojska W., Pudełko A. (red), Ochrona i zarządzanie dziedzictwem kulturowym, Kraków 2016.

Burduk-Jagielska A. (red.), Mechanizmy prawne zarządzania dziedzictwem kultury, Gdańsk–Warszawa 2016.

Ashworth Gregory, Planowanie dziedzictwa, Kraków 2015.

Murzyn-Kupisz M., Dziedzictwo kulturowe a rozwój lokalny, Kraków 2012.

Tomaszewski Andrzej, Ku nowej filozofii dziedzictwa, Kraków 2012.

Gaweł Ł., Skarby Unesco, Kraków 2008.

Murzyn M., Purchla J. [red.], Dziedzictwo kulturowe w XXI wieku. Szanse i wyzwania, Kraków 2007.

Gutowska K. [red.], Problemy zarządzania dziedzictwem kulturowym, Warszawa 2000.

Raport o systemie ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce po 1989 roku [dokument dostępny w sieci w formacie pdf].

Literatura uzupełniająca:

Gaweł Ł. Pokojska W., Pudełko A. (red), Nowe życie dziedzictwa przemysłowego – materialne/niematerialne, Kraków 2016.

Gaweł Ł. Pokojska W., Pudełko A. (red), Zarządzanie dziedzictwem – problemy, obszary, definicje, Kraków 2016.

Barańska K., Muzeum w sieci znaczeń, Kraków 2013.

Purchal J. (red.), Zarządzanie miejscami wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce i w Norwegii, Kraków 2011.

Gardocka T., Sobczak J. [red.], Prawna ochrona zabytków, Toruń 2010.

Januszewski S. [red.], Dziedzictwo postindustrialne i jego kulturotwórcza rola, Warszawa 2009.

Murzyn M., Purchla J. [red.], Przywracanie pamięci. Rewitalizacja zabytkowych dzielnic żydowskich w miastach Europy Środkowej, Kraków 2008.

Matt G., Muzeum jako przedsiębiorstwo, Warszawa 2006.

Rymaszewski B., Polska ochrona zabytków, Warszawa 2005.

Howard P., Heritage. Management, Interpretation, Identity, London–New York 2003

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 23 lipca 2003 roku.

Ustawa o muzeach z dnia 21 listopada 1996.

Uwagi:

brak

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.