Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Kultura języka

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WF.IP.n/2/20 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Kultura języka
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: (brak)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Efekty kształcenia:

Cel poznawczy - zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami składającymi się na kulturę języka polskiego jako przedmiot studiów polonistycznych i dyscyplinę humanistyczną oraz jako społeczną praktykę językową.

Cel kształcący: 1. umiejętność rozpoznawania błędów i usterek językowych występujących w praktyce językowej Polaków w sytuacji oficjalnej; 2. umiejętność diagnozowania przyczyn błędów językowych i usterek (wykorzystanie wiedzy z gramatyki opisowej i historycznej języka polskiego) oraz ich wartościowania i typologizacji; 3. umiejętność poszukiwania wiedzy o współczesnej normie językowej w różnych typach naukowej literatury poprawnościowej (słowniki, poradniki, opracowani poprawnościowe); 4) wpisanie kultury języka w szeroko pojętą kulturę.


Wymagania wstępne:

Wiedza z zakresu gramatyki opisowej języka polskiego.

Forma i warunki zaliczenia:

Zaliczenie z oceną na podstawie pisemnego kolokwium.

Skrócony opis:

Zajęcia z kultury języka jako przedmiot studiów polonistycznych, dyscyplina humanistyczna oraz jako społeczna praktyka językowa mają na celu zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami i zastosowaniem tych pojęć w pracy nauczyciela polonisty. Zajęcia te mają również zwrócić uwagę studentów na język polski jako wartość autoteliczną.

Pełny opis:

Celem zajęć jest zapoznanie się z podstawowymi pojęciami (kultura języka i jej składniki oraz poprawność językowa, sprawność językowa, etyka słowa, estetyka słowa i etykieta językowa) składającymi się na kulturę języka polskiego jako przedmiot studiów polonistycznych i dyscyplinę humanistyczną oraz jako społeczną praktykę językową. Na cel kształcący zajęć składają się: 1. umiejętność rozpoznawania błędów i usterek językowych występujących w praktyce językowej Polaków w sytuacji oficjalnej; 2. umiejętność diagnozowania przyczyn błędów językowych i usterek (wykorzystanie wiedzy z gramatyki opisowej i historycznej języka polskiego) oraz ich wartościowania i typologizacji; 3. umiejętność poszukiwania wiedzy o współczesnej normie językowej w różnych typach naukowej literatury poprawnościowej (słowniki, poradniki, opracowani poprawnościowe); 4) wpisanie kultury języka w szeroko pojętą kulturę.

Treści programowe:

1. Podstawowe pojęcia: kultura, kultura języka, uzus językowy, norma językowa i jej kodyfikacja, poprawność w obrębie wszystkich poziomów języka i sprawność językowa, kryteria poprawności językowej, typologia stylów i odmian współczesnego języka polskiego.

2. Rozpoznanie innowacji, błędów i usterek językowej na materiale przykładowym:

a) fonetyka (problemy w zakresie wymowy samogłosek nosowych, realizacji upodobnień i uproszczenia, regionalizmy fonetyczne oraz sposoby akcentowania);

b) fleksja (problemy w odmianie rzeczownika, zaimka, przymiotnika, liczebnika i czasownika; odmiana imion i nazwisk polskich i obcych, nazw własnych polskich i obcych; odmiana skrótowców, wyrównania analogiczne w zakresie fleksji; problemy w ramach stopniowa – stopniowanie regularne, nieregularne, analityczne, regionalizmy fleksyjne);

c) składnia (problem związku zgodny podmiotu szeregowego i czasownika w liczbie mnogiej, związek rządu czasownika; zjawisko szyku w języku polskim, problem imiesłowów w języku polskim, użycie liczebników, zaimków, przyimków oraz spójników);

d) słownictwo (problemy stylistycznego, chronologicznego i terytorialnego zróżnicowania polszczyzny; moda języka; zagadnienie zapożyczeń; tautologie i pleonazmy; specjalizacja znaczeniowa słownictwa; poprawność frazeologiczna);

e) ortografia (pisownia łączna i rozdzielna, z łącznikiem wyrazów zapożyczonych i obcych oraz dzielenie słów przy przenoszeniu z wiersza do wiersza);

f) interpunkcja (przecinek jako sygnał podziału zdania złożonego, wydzielanie wtrąceń i imiesłowowych równoważników zdania).

Literatura:

Podręczniki:

D. Buttler, H. Kurkowska, H. Satkiewicz, Kultura języka polskiego, cz. I. Zagadnienia poprawności gramatycznej, Warszawa 1971 (i wyd. następne).

D. Buttler, H. Kurkowska, H. Satkiewicz, Kultura języka. cz. II, Zagadnienia poprawności leksykalnej (słownictwo rodzime), Warszawa 1982 (i wyd. następne).

H. Jadacka, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa 2007.

A. Markowski, Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne, Warszawa 2005.

Słowniki i poradniki:

S. Jodłowski, Zasady interpunkcji. Podręcznik, wydanie nowe, zmienione i rozszerzone, oprac. naukowa i redakcyjne Jan Godyń, Kraków.

W. Lubaś, S. Urbańczyk, Podręczny słownik poprawnej wymowy polskiej, tylko wyd. II, Kraków-Katowice 1993.

A. Markowski (red.), Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 1999 (i wyd. nast.).

E. Polański (red.), Nowy słownik ortograficzny PWN, Warszawa 1998 (i wyd. nast.).

J. Podracki, Słownik interpunkcyjny języku polskiego, Warszawa 1998 (i wyd. nast.).

W. Doroszewski, H. Kurkowska (red.), Słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 1973 (i wyd. nast.).

M. Karaś, M. Madejowa (red.), Słownik wymowy polskiej, Warszawa 1977.

Zagadnienia ogólne:

Z. Klemensiewicz, Higiena językowego obcowania, „Język Polski” 1965, R. XLV, s. 1-8.

J. Puzynina, O pojęciu kultury języka, „Poradnik Językowy” 1990, z. 3, s. 153-162.

A. Markowski, J. Puzynina, Kultura języka, [w:] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2. Współczesny język polski, J. Bartmiński (red.), Wrocław 1993, s. 49-71.

B. Walczak, Przegląd kryteriów poprawności językowej, „Poradnik Językowy” 1995, z. 9-10, s. 1-16.

H. Kurek, Polszczyzna mówiona inteligencji, Kraków 2008.

M. Madejowa, Dydaktyczny i wartościujący wymiar kwalifikacji składników wypracowań szkolnych (klasyfikacja szkolnych niedostatków [błędów i usterek] językowych), [w:] A. Janus-Sitarz (red.), Wartościowanie a edukacja polonistyczna, Kraków 2008, s. 315-354.

J. Godyń, Kultura języka polskiego w wydawnictwie dziełowym (naukowym), [w:] W. Pisarek, H. Zgółkowa, Poznań 1995, s. 164-174.

Fonetyka:

B. Dunaj, Zasady poprawnej wymowy polskiej, „Język Polski” LXXXVI z. 3 (2006).

M. Madejowej, Zasady współczesnej wymowy polskiej (w zakresie samogłosek nosowych i grup spółgłoskowych) oraz ich przydatność w praktyce szkolnej, „Język Polski”, 1992 z. 2-3.

Fleksja:

J. Zieniukowa, Liczebniki polskie – wyrazy kłopotliwe, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 1987, r. XXIV, s. 101-113.

H. Satkiewicz, Ach te liczebniki… Zakres użycia, odmiana i składnia rzeczowników zbiorowych, „Poradnik Językowy” 1997, z. 2. s. 74-75.

R. S., Kłopotliwe czasowniki, „Poradnik Językowy” 1993, z. 3, s. 134-138.

T. Skubalanka, Typy wariantów fleksyjnych współczesnej polszczyzny, „Poradnik Językowy” 1986, z. 9-10, s. 602-606.

H. Rybicka-Nowacka, Przypadek dopełnienia w konstrukcjach zaprzeczonych we współczesnym języku polskim (norma a praktyka językowa), „Poradnik Językowy” 1990, z. 8, s. 572-577.

M. Kucała, Formy dopełniacza w bierniku liczby pojedynczej rzeczowników męskich nieżywotnych, [w:] W służbie nauce i szkole. Księga pamiątkowa poświęcona Profesorowi Doktorowi Zenonowi Klemensiewiczowi, Warszawa 1970, s. 117-125.

Słowotwórstwo:

H. Jadacka, Czy istnieje słowotwórstwo normatywne?, „Poradnik Językowy” 2004, z. 2, s. 91-100.

Składnia:

H. Misz, Szyk się w dzisiejszej polszczyźnie pisanej, „Język Polski” 1966, R. XLVI, s. 102-110.

H. Jadacka, Imiesłowowy równoważnik zdania – norma a praktyka językowa, „Prace Filologiczne” 1991, r. XXXVI, s. 183-193.

Zagadnienia leksykalne:

S. Bąba, Innowacje frazeologiczne – analiza, kryteria oceny, „Poradnik Językowy” 1995, z. 4.

M. Kucała, O wykorzystaniu niektórych cech gwarowych przy nauczaniu ortografii, 

Przedmiot nie jest oferowany w żadnym z aktualnych cykli dydaktycznych.
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.