Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Wybrane zagadnienia z dziejów myśli historycznej

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WH.IH.UD.3.3 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Wybrane zagadnienia z dziejów myśli historycznej
Jednostka: Instytut Historii
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 0 LUB 4.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2020/2021" (w trakcie)

Okres: 2021-02-25 - 2021-06-15
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Henryk Słoczyński
Prowadzący grup: Henryk Słoczyński
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Efekty kształcenia:

Student:

Ma zaawansowaną oraz zorganizowaną tematycznie i chronologicznie wiedzę na temat zmienności rozumienia celów i kształtowania się specyfiki poznania historycznego we wszystkich epokach dziejów myśli historycznej.

Ma zaawansowaną wiedzę na temat przemian interpretacji dziejów Polski pod wpływem zmieniającego się rozumienia celów i uwarunkowania poznania historycznego.

Rozumie powiązania interdyscyplinarne historii historiografii, historii politycznej, historii filozofii, historii literatury, historii mentalności i innych dyscyplin pokrewnych.

Rozumie potrzebę i zna praktykę stosowania różnorodnych metod w pracy historyka, w tym także potrzebę korzystania z metod dyscyplin pokrewnych

Dostrzega i rozumie diachroniczną strukturę przeszłości myśli historycznej (ze szczególnym uwzględnieniem teorii historii).

Umie rozpoznać relacje zachodzące między dominującymi dawniej koncepcjami poznania historycznego i interpretacjami dziejów a wpływowymi koncepcjami naszych czasów.

Umie posługiwać się poprawnie językiem ojczystym oraz zna i poprawnie włada terminologią historyczną w szerokim zakresie.

Docenia, szanuje i rozumie potrzebę promowania dziedzictwa kulturowego Polski, swojego regionu (małej ojczyzny) oraz Europy.

Rozumie potrzebę ciągłości rozwijania swojej wiedzy historycznej oraz zainteresowań fachowych, społecznych i kulturalnych.

Wymagania wstępne:

brak

Forma i warunki zaliczenia:

Warunkiem zaliczenia jest zdanie egzaminu po zakończeniu zajęć.

Egzamin składa się z trzech części, których zakres jest następujący:

¬ problematyka tekstów źródłowych, analizowanych podczas konwersatorium (przedstawienie rozumienia treści jednego z nich, który wskaże egzaminujący)

– odpowiedź na pytanie z zakresu dwóch lektur wybranych przez studenta z podanego spisu

– odpowiedź na pytanie z zakresu problematyki wykładów


Metody dydaktyczne:

– metody podające – wykład informacyjny

– metody podające – opis

– metody podające – opowiadanie

– metody podające – objaśnienie lub wyjaśnienie

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

nie dotyczy

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20 lub później:

historia, rok 1

Skrócony opis:

Kurs ukazuje zmiany rozumienia celów i specyfiki poznania historycznego we wszystkich epokach dziejów myśli historycznej oraz przedstawia przeglądowo sposoby badania przeszłości, począwszy od starożytnych początków do progu epoki współczesnej. W takich ramach myśli historyczna jest prezentowana od strony stawianych jej celów, sposobów rozumienia prawdy o przeszłości oraz kształtowania się wzorców poznawczych. Kurs ma zatem na celu przedstawić różnorodność form i sposobów uprawiania historii oraz ich przemiany w związku z ideami, wyznaczającymi intelektualne ramy w kolejnych epokach. Problematyka zajęć obejmuje zarówno kwestie związane z myślą historyczną w Europie (tu dominują kwestie teoretyczno-filozoficzne) oraz w Polsce (tu przeważają zagadnienia przemian interpretacji rodzimej przeszłości ze szczególnym uwzględnieniem ich uwarunkowania przez sprawy ideowe i polityczne). Przeglądowe ujęcie problematyki ulega poszerzeniu i zagęszczeniu w obrębie XIX stulecia, ze względu na rolę w postrzeganiu świata, jaką w epoce zwanej „wiekiem historii” miała ta dyscyplina, jak też z uwagi na wagę doświadczeń ówczesnych i późniejszych dla jej współczesnego kształtu (czy raczej kształtów) szeroko pojętej myśli historycznej.

Pełny opis:

Wykład stanowi merytoryczną całość z konwersatorium o tym samym tytule. Te jednostki dydaktyczne oprócz osoby prowadzącego łączy także fakt, że dopełniając się, tworzą jeden kompleks, obejmujący dzieje powszechnej oraz polskiej myśli historycznej. Treścią całego bloku dydaktycznego jest zatem ukazanie problematyki historii historiografii jako dziedziny badań historycznych oraz traktowane przeglądowo dzieje myśli historycznej od jej starożytnych początków do przełomy XIX i XX wieku. Ta dziedzina intelektualnej aktywności jest tu ujmowana od strony stawianych celów, sposobów rozumienia prawdy o przeszłości i uwarunkowań jej osiągania oraz tworzenia się wzorów poznania. Zajęcia mają więc zaprezentować różnorodność form i sposobów uprawiania historiografii w ich historycznej zmienności i w zależności od ram ideowych, konstytuujących kolejne epoki w dziejach kultury. Takie założenia oznaczają konieczność usytuowania myśli historycznej w ramach szeroko pojętej problematyki dziejów filozofii (koncepcji ontologicznych i epistemologicznych) w kolejnych epokach. Oznacza to zarazem intencję jej ukazania w kontekście zmian społecznych i cywilizacyjnych, które poprzez oddziaływanie zwrotne były powiązane z przemianami świadomości i osiągnięciami intelektualnymi.

Zajęcia mają zarazem ukazać ścisłe powiązanie refleksji na temat tego, co stanowi klasycznie rozumianą domenę historii jako wiedzy o "ludziach w czasie” z osiągnięciami innych dyscyplin. Tym samym więc uzmysłowić umowność wyodrębniania całościowo pojętej historii (bez ograniczających jej zakres przedmiotowy przymiotników) z dziedziny szeroko pojętej humanistyki. Tematyka zajęć obejmuje na przemian problematykę refleksji historycznej w Europie w określonej epoce dziejów (tu dominują kwestie ideowo-teoretyczne) oraz w Polsce w tym samym okresie. W odniesieniu do polskiego pisarstwa historycznego przeważa (począwszy zwłaszcza od okresu oświecenia) sprawa przemian interpretacji rodzimej przeszłości. Bardziej skomprymowane ujęcie przedmiotowej problematyki w odniesieniu do epok od starożytności do późnej nowożytności, ulega uszczegółowieniu w odniesieniu do czasu od przełomu XVIII I XIX stulecia, tak ze względu na rolę tej dyscypliny dla postrzegania świata w epoce nazywanej umownie „wiekiem historii”, jak też z uwagi na znaczenie ówczesnych doświadczeń dla kształtu czy raczej „kształtów”, jakie przybiera szeroko pojęta historiografia naszych czasów. Konwersatoryjna część tego bloku dydaktycznego będzie oparta w przeważającej części na pracy ze źródłami, tzn. ma polegać na wspólnej interpretacji oryginalnych tekstów wybitnych czy typowych dla danej epoki (orientacji badawczej) pisarzy historycznych.

Literatura:

LITERATURA DO EGZAMINU (do wyboru dwie pozycje - po jednej z serii A i B)

SERIA A:

E. Gibbon, Zmierzch Cesarstwa Rzymskiego, Warszawa 1995 (lub in. wyd.).

J. Lelewel, Historyczna paralela Hiszpanii z Polską XVI, XVII i XVIII wieku, Dzieła, t. VIII, opr. J. Dutkiewicz, M. H. Serejski, H. Więckowska, Warszawa 1961, (lub in. wyd.)

J. Lelewel, Dzieje Polski i ludu jej, w: Polska, dzieje i rzeczy jej , t. III, Poznań 1855.

J. Lelewel, Bolesława szczodrego czyli śmiałego upadek, w: Polska wieków średnich, t. II, Poznań 1847.

M. Mochnacki, Powstanie narodu polskiego, w r. 1830 i 1831; oprac. i przedmowa S. Kieniewicz, Warszawa 1984.

R. Roepell, Dzieje Polski do XIV stulecia, Poznań 2005.

L. Ranke, Dzieje papiestwa, Warszawa 1974, wstęp M. H. Serejski (lub in. wyd.).

H. T. Buckle, Dzieje cywilizacji w Anglii, Warszawa 1873.

J. Burckhardt, Kultura renesansu we Włoszech, Warszawa 1991 (lub in. wyd.)

T. B. Macaulay, O rewolucjach, makiawelizmie i postępie, Kraków 1999.

J. Szujski, Historia polska, w tegoż, Dzieła, seria II, t. 9, Kraków 1888.

J. Szujski, Dzieła, seria II, t. 7 (Artykuł o wypowiedzeniu posłuszeństwa…, Kilka uwag o Dziejach Polski w krótkim zarysie, O młodszości naszego cywilizacyjnego rozwoju).

Michał Bobrzyński, Dzieje Polski w zarysie, wstęp M. H. Serejski, A. F. Grabski, Warszawa 1974 (lub in. wyd.).

S. Smolka, Mieszko Stary i jego wiek, Poznań 2011, opracowanie i posłowie J. Dobosz (lub in. wyd.).

T. Korzon, Kościuszko. Biografia z dokumentów wysnuta, Kraków 1894.

T. Korzon, Odrodzenie w upadku, wstęp M. H. Serejski, A. F. Grabski, Warszawa 1975.

W. Smoleński, Przewrót umysłowy w Polsce wieku XVIII: studia historyczne, oprac. i wstęp A. Wierzbicki, Warszawa 1979 (lub in. wyd.).

W. Smoleński, Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Poznań 2006 (lub in. wyd.).

T. Wojciechowski, Szkice historyczne XI wieku, wstęp A. Gieysztor, Warszawa 1970 (lub in. wyd.).

S. Askenazy, Książę Józef Poniatowski 1763-1813, wstęp A. Zahorski, posł. S. Herbst, (lub in. wyd.).

S. Askenazy, Łukasiński, Poznań 2005 (lub in. wyd.).

A. J. Toynbee, Studium historii (skrót Somervella), przeł. J. Marzęcki, Warszawa 2000.

M. Bloch, Pochwała historii czyli O zawodzie historyka, przeł. Wanda Jedlicka, przedmowa W. Kula, Warszawa 1962 (lub in. wyd.).

M. Bloch, Królowie cudotwórcy. Studium na temat nadprzyrodzonego charakteru przypisywanego władcom szczególnie Francji i Anglii, Warszawa 1998.

W. Konopczyński, Liberum veto. Studium porównawczo-historyczne, Kraków 2002 (lub in. wyd.).

F. Braudel, Historia i trwanie, przeł. B. Geremek, przedmowa B. Geremek i W. Kula, Warszawa 1999 (lub in. wyd.).

E. Le Roy Ladurie, Montaillou: wioska heretyków 1294-1324, przeł. E. D. Żółkiewska, Warszawa 1988.

I. Berlin, Korzenie romantyzmu, przeł. A. Bartkowicz, Poznań 2004.

I. Berlin, Rosyjscy myśliciele, przełożył S. Kowalski, posłowie A. Walicki, Warszawa 2003.

SERIA B:

J. Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne Mistrza Wincentego Kadłubka, Wrocław 1998.

H. Barycz, Szlakami dziejopisarstwa staropolskiego. Studia nad historiografią w. XVI -XVIII, Warszawa 1970 (rozdziały: Dążenia i próby stworzenia nowego obrazu przeszłości Polski w dobie renesansu i Dwie syntezy dziejów narodowych przed sądem historii).

C. L. Becker, Państwo Boże osiemnastowiecznych filozofów, Poznań 1995.

H. Barycz, Historyk gniewny i niepokorny. Rzecz o Wacławie Sobieskim, Kraków 1978.

H. Barycz, Stanisław Smolka w życiu i w nauce, Kraków 1975.

U. Borkowska, Treści ideowe w dziełach Jana Długosza, Lublin 1983.

E. H. Carr, Historia – czym jest?, przeł. P. Kuś, Poznań 1999.

B. Cygler, ... Z wolnością mego sumienia. Poglądy Joachima Lelewela na religię i rolę Kościoła łacińskiego w dziejach, Gdańsk 1992.

Cz. Deptuła, Galla Anonima mit genezy Polski, Lublin 1990, II wyd. 2000.

E. Domańska, Historie niekonwencjonalne. Refleksja o przeszłości w nowej humanistyce, Poznań 2006

E. Domańska, Mikrohistorie. Spotkania w międzyświatach, Poznań 1999

A. F. Grabski, Myśl historyczna polskiego oświecenia, Warszawa 1976.

A. F. Grabski, Perspektywy przeszłości. Studia i szkice historiograficzne, Lublin 1983.

A. F. Grabski, Dzieje historiografii, Poznań 2003 (rozdziały: Przełom renesansowy w historiografii, Początki historiografii krytycznej, Oświecenie – historia – historiografia.

A. F. Grabski, Dzieje historiografii, Poznań 2003 (rozdziały: Pozytywistyczny model historiografii, Doktryna indywidualistycznego historyzmu, Historiograficzne reorientacje na przełomie wieków).

A. F. Grabski, Dzieje historiografii, Poznań 2003 (rozdziały: Historia integralna ojców-założycieli „Annales”, Historia globalna, Historia kwantytatywna..., Spotkania historiografii z historią).

Historycy warszawscy ostatnich dwóch stuleci, Warszawa 1986.

M. Horkheimer, Początki mieszczańskiej filozofii dziejów, Warszawa 1995.

M. Janion, M. Żmigrodzka, Romantyzm i historia, Warszawa 1978.

D. R. Kelley, Oblicza historii. Badanie przeszłości od Herodota do Herdera, przeł. M. Tomaszewski, Warszawa 2010.

D. R. Kelley, Losy historii. Badanie przeszłości od Herdera do Huizingi, przeł. J. Dobrowolski, Warszawa 2010.

D. R. Kelley, Granice historii. Badanie przeszłości w XX wieku, przeł. B. Hlebowicz, Warszawa 2010.

J. Krawczyk, Matejko i historia, Warszawa 1990.

K. Löwith, Historia powszechna i dzieje zbawienia, przeł. J. Marzęcki, Kęty 2002.

A. Małecki, Lechici w świetle historycznej krytyki, Lwów 1907.

H. I. Marrou, O poznaniu historycznym, przekład i wstęp H. Łaszkiewicz, Kęty 2011.

J. Maślanka, Literatura a dzieje bajeczne, Warszawa 1984.

J. Maternicki, Historia i kultura historyczna. Studia i szkice. Warszawa 1990, t. I (szkice: II, III, IV, VI, IX).

J. Maternicki, Idee i postawy. Historia i historycy polscy 1914-1918. Studium historiograficzne. Warszawa 1975.

J. Maternicki, Historiografia polska XX wieku, cz. 1, lata 1900-1918, Wrocław – Warszawa 1982.

H. Olszewski, Nauka historii w upadku. Studium o historiografii i ideologii historycznej w imperialistycznych Niemczech, Poznań 1982.

Pisarze staropolscy: sylwetki (pod red. S. Grzeszczuka), t. I, Warszawa 1991; sylwetki: Anonima Galla, Mistrza Wincentego zw. Kadłubkiem, Jana Długosza.

K. Pomian, Przeszłość jako przedmiot wiedzy, Warszawa 1992.

M. H. Serejski, Przeszłość a teraźniejszość. Studia i szkice historiograficzne, Wrocław 1965.

M. H. Serejski, Koncepcja historii powszechnej Joachima Lelewela, Warszawa 1958.

M. H. Serejski, Naród a państwo w polskiej myśli historycznej, Warszawa 1977.

A. Sikora, Historia i prawdy wieczne, Warszawa 1977.

Spór o historyczną szkołę krakowską, red.: C. Bobińska, J. Wyrozumski, Kraków 1972.

K. Śreniowska, Kościuszko – bohater narodowy. Opinie współczesnych i potomnych 1794-1946, Warszawa 1973.

J. Topolski, Jak się pisze i rozumie historię: tajemnice narracji historycznej, Warszawa 1998.

J. Topolski, Jak Od Achillesa do Beatrice de Planisolles. Zarys historii historiografii, Warszawa 1998.

A. Walicki, Naród, nacjonalizm, patriotyzm (cz. 1) w: tegoż Prace wybrane, t. I, Kraków, 2009.

A. Walicki, W kręgu konserwatywnej utopii. Struktura i przemiany rosyjskiego słowianofilstwa, Warszawa 1964.

M. Wichrowski, Spór o naturę procesu historycznego (Od hebrajczyków do śmierci Fryderyka Nietzschego), Warszawa 1995.

A. Wierzbicki, Historiografia polska doby romantyzmu, Wrocław 1999.

A. Wierzbicki, Spory o polską duszę, Warszawa 1993.

A. Wierzbicki, Wschód – Zachód w koncepcjach dziejów Polski, Warszawa 1984

W. Wrzosek, Historia – kultura – metafora: powstanie nieklasycznej historiografii, Wrocław 1995.

A. Zahorski, Spór o Napoleona we Francji i w Polsce, Warszawa 1974.

A. Zahorski, Spór o Stanisława Augusta, Warszawa 1990.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.