Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Histologia z cytofizjologią

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WL-L1.Hist.Cyt. Kod Erasmus / ISCED: 12.1 / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Histologia z cytofizjologią
Jednostka: Katedra Histologii
Grupy: Przedmioty I rok, kierunek lekarski, studia stacjonarne
Punkty ECTS i inne: 11.00 LUB 15.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 64 godzin, 260 miejsc więcej informacji
Wykład, 46 godzin, 260 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Grzegorz Lis
Prowadzący grup: (brak danych)
Strona przedmiotu: http://www.histologia.cm-uj.krakow.pl
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Cele kształcenia:

• zaznajomienie studentów z organizacją mikroskopową i submikroskopową komórek, tkanek i narządów z uwzględnieniem relacji pomiędzy strukturą a funkcją;

• pokazanie cech morfologicznych charakterystycznych dla specjalizacji w komórkach, tkankach i narządach;

• nauczenie identyfikacji różnych struktur komórkowych, tkankowych i narządowych na poziomie mikroskopu świetlnego i elektronowego.


Efekty kształcenia:

W zakresie wiedzy student:

• zna mianownictwo histologiczne

• zna struktury komórkowe i ich specjalizacje funkcjonalne oraz podstawowe procesy zachodzące w żywych komórkach

• zna składniki, mikroarchitekturę i znaczenie czynnościowe substancji (macierzy) pozakomórkowej

• zna mikroarchitekturę tkanek, narządów i układów oraz ich czynnościowe specjalizacje


W zakresie umiejętności student:

• obsługuje mikroskop optyczny, także w zakresie korzystania z immersji

• rozpoznaje w obrazach z mikroskopu optycznego i elektronowego struktury histologiczne odpowiadające narządom, tkankom, komórkom i strukturom komórkowym

• dokonuje opisu i interpretacji ich budowy, oraz interpretuje relacje między budową i funkcją

• posługuje się w mowie i piśmie mianownictwem histologicznym

Wymagania wstępne:

brak

Forma i warunki zaliczenia:

Warunki zaliczenia ćwiczeń: obecność i przygotowanie teoretyczne.

Zasady dopuszczenia do egzaminu: nieprzekroczenie limitu 4 nieobecności na ćwiczeniach, zaliczenie wszystkich ćwiczeń, zdanie kolokwium z komórki i tkanek. Niespełnienie ostatniego warunku powoduje konieczność zdania przed egzaminem kolokwium zaliczeniowego obejmującego ten materiał.

Egzamin końcowy:

1. Egzamin praktyczny: identyfikacja struktur komórkowych, tkankowych i narządowych w 13 preparatach i na 2 zdjęciach z mikroskopu elektronowego (próg zdania 9/15 pkt.)

2. Egzamin teoretyczny: w formie testu (100 pytań, próg zdania 60%)

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Ocenianie ciągłe (na ćwiczeniach), kolokwium testowe w trakcie kursu (komórka i tkanki), egzamin praktyczny i teoretyczny.

Metody dydaktyczne - słownik:

E-learning
Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia laboratoryjne

Metody dydaktyczne:

Stosowane metody dydaktyczne stanowią połączenie metod podających (wykłady, prezentacje obrazów mikroskopowych na ćwiczeniach) z metodami aktywizującymi (samodzielne wyszukiwanie struktur w preparatach mikroskopowych na ćwiczeniach, określanie najbardziej charakterystycznych cech tych struktur i ich powiązań ze specjalizacjami czynnościowymi), w tym z metodami e-learningu (wyszukiwanie w internecie atrakcyjnych animacji procesów komórkowych i tkankowych, korzystanie z internetowego atlasu histologicznego znajdującego się na stronie katedry.

Bilans punktów ECTS:

Udział w wykładzie: 46 godz.

Udział w ćwiczeniach: 64 godz.

Przygotowanie do ćwiczeń: 128 godz.

Przygotowanie do kolokwium: 12 godz.

Przygotowanie do egzaminu praktycznego 30 godz.

Przygotowanie do egzaminu teoretycznego: 50 godz.

ŁĄCZNIE: 330 godz., 11 pkt ECTS

Grupa treści kształcenia:

Grupa treści podstawowych

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

brak

Skrócony opis:

Komórka: struktura i procesy czynnościowe. Charakterystyka morfologiczna i czynnościowa tkanek: nabłonkowej, łącznej, mięśniowej i nerwowej. Budowa histologiczna i jej powiązanie z czynnością układów i narządów: układu naczyniowego, limfatycznego, powłok skórnych, układu pokarmowego, oddechowego, moczowego, dokrewnego, męskiego i żeńskiego układu rozrodczego i narządów zmysłów.

Pełny opis:

Wprowadzenie do histologii. Zasady poprawnego mikroskopowania. Charakterystyka obrazu w mikroskopie świetlnym, powiększenie, zdolność rozdzielcza. Zasady działania mikroskopu świetlnego i elektronowego. Ogólne zasady przygotowania materiału do badań w mikroskopie świetlnym i elektronowym. Charakterystyka podstawowych technik histologicznych: parafinowej, celoidynowej, mrożeniowej, zatapianie w żywicach. Barwienie przeglądowe, kontrastowanie skrawków ultracienkich. Podstawy histochemii klasycznej, histochemii enzymów, immunocytochemii i hybrydyzacji in situ. Białka fluoryzujące.

Komórka. Błony biologiczne: składniki lipidowe i białkowe błon, ich własności i znaczenie czynnościowe. Transport przez błony – transportery, transport pęcherzykowy, przepływ błon. Błona komórkowa, glikokaliks, cząsteczki adhezyjne. Jądro – budowa i organizacja przestrzenna chromatyny, euchromatyna i heterochromatyna. Jąderko. Otoczka jądrowa i komunikacja jądrowo-cytoplazmatyczna. Struktura rybosomów i przebieg translacji. Siateczka śródplazmatyczna szorstka i gładka, charakter błon, wyposażenie enzymatyczne, funkcje. Aparat Golgiego - biegunowość diktiosomu, rola w procesie przebudowy błon, modyfikacji i segregacji białek. Egzocytoza konstytutywna i regulowana. Endocytoza i jej rodzaje, przedziały endosomowe. Lizosomy - powstawanie, skład enzymatyczny, udział i znaczenie w procesach trawienia wewnątrz- i zewnątrzkomórkowego. Proteasomy. Mitochondria - charakterystyka morfologiczna, własności przedziałów mitochondrialnych, rozmieszczenie układów enzymatycznych i mechanizmy ich działania. Aparat genetyczny i biogeneza mitochondriów. Peroksysomy - charakterystyka morfologiczna i enzymatyczna, znaczenie czynnościowe. Cytoszkielet - elementy składowe i ich charakterystyka, mechanizmy zjawisk ruchowych w komórkach. Śmierć komórki: nekroza i apoptoza.

Tkanka nabłonkowa. Definicja i elementy składowe tkanki. Ogólna charakterystyka i funkcje nabłonków. Klasyfikacja nabłonków i charakterystyka ich poszczególnych typów. Odnowa i regeneracja nabłonków. Komórki macierzyste – podstawowe informacje. Modyfikacje budowy tkanki nabłonkowej w zależności od pełnionej funkcji. Zróżnicowania powierzchni nabłonków. Powierzchnia szczytowa: mikrokosmki i rzęski, mechanizm ruchu rzęsek. Rzęska pierwotna. Powierzchnia boczno-przypodstawna: połączenia międzykomórkowe i komórka-substancja międzykomórkowa, ich budowa i funkcje. Blaszka podstawna. Gruczoły – klasyfikacja, typy budowy i wydzielania.

Tkanka łączna właściwa. Charakterystyka chemiczna i strukturalna substancji międzykomórkowej: istota podstawowa, włókna kolagenowe, siateczkowe i sprężyste, etapy tworzenia włókien kolagenowych. Mezenchymatyczne komórki macierzyste. Pochodzenie, budowa i czynność komórek tkanki łącznej właściwej: fibroblastów, plazmocytów, mastocytów i makrofagów. Klasyfikacja odmian tkanki łącznej, charakterystyka odmian tkanki łącznej właściwej. Tkanka tłuszczowa żółta i brunatna – charakterystyka porównawcza.

Tkanki łączne podporowe. Chrząstka: charakterystyka substancji międzykomórkowej, terytoria chrzęstne, typy chrząstki i ich własności mechaniczne, odżywianie i wzrost chrzastki. Elementy składowe kości – substancja międzykomórkowa i komórki: komórki osteogenne, osteoblasty i osteocyty, osteoklasty. Blaszka kostna. Organizacja strukturalna i czynnościowa kości gąbczastej i zbitej. Kostnienie na podłożu mezenchymatycznym i chrzęstnym. Wzrost i przebudowa kości. Podstawy procesu biomineralizacji. Budowa stawu.

Krew i hematopoeza. Osocze. Elementy morfotyczne krwi, ich wartości liczbowe, charakterystyka i przystosowanie do funkcji. Erytrocyty, charakterystyka ich błony komórkowej. Charakterystyka porównawcza granulocytów i agranulocytów. Znaczenie granulocytów w procesach obronnych ustroju: neutrofile i system zabijania bakterii, eozynofile i bazofile. Limfocyty, ogólna charakterystyka. Monocyty i ich funkcje. Płytki krwi. Budowa szpiku krwiotwórczego: przedziały naczyniowy i hematopoetyczny. Hematopoeza: komórki macierzyste, główne linie rozwojowe i ich charakterystyka. Czynniki regulujace hematopoezę.

Tkanka mięśniowa. Aparat kurczliwy. Klasyfikacja tkanki mięśniowej. Charakterystyka komórek mięśniowych gładkich, włókien mięśniowych szkieletowych i komórek mięśnia sercowego. Podstawy strukturalne i molekularne zjawiska skurczu w mięśniach gładkich i poprzecznie prążkowanych. Struktura sarkomeru, białka kurczliwe, regulatorowe i pomocnicze. Budowa i funkcja kanalików T i siateczki sarkoplazmatycznej. Płytka motoryczna. Organizacja błony mięśniowej gładkiej, mięśnia szkieletowego i mięśnia sercowego wraz z układem przewodzącym. Komórki satelitarne i komórki macierzyste mięśnia sercowego. Struktury receptoryczne mięśni szkieletowych. Niemięśniowe komórki kurczliwe.

Tkanka nerwowa. Komórka nerwowa i jej wypustki. Klasyfikacja komórek nerwowych. Charakterystyka wyposażenia cytoplazmatycznego komórki nerwowej. Neuralne komórki macierzyste. Włókna nerwowe i ich typy. Strukturalne i molekularne podstawy przewodnictwa nerwowego. Budowa i typy synaps, neuroprzekaźniki, przewodnictwo synaptyczne. Parakrynne przewodzenie bodźców. Typy, charakterystyka i czynność komórek neurogleju. Pień nerwowy (nerw obwodowy). Zwój rdzeniowy. Ośrodkowy układ nerwowy: skład istoty szarej i białej, organizacja rdzenia kręgowego, kory móżdżku i mózgu. Bariera krew-mózg. Opony mózgowe i splot naczyniówkowy.

Układ naczyniowy. Elementy składowe ściany naczyniowej. Śródbłonek, charakterystyka i funkcje. Mechanizmy transportu substancji i migracji leukocytów przez śródbłonek. Komórki progenitorowe śródbłonka. Angiogeneza. Budowa naczyń włosowatych i ich typy. Prekapilary i postkapilary, regulacja przepływu przez łożysko naczyń włosowatych. Warstwowa budowa ściany tętnic i żył – charakterystyka porównawcza. Naczynia tętnicze: arteriole, tętnice typu mięśniowego i sprężystego. Naczynia żylne - różnorodność budowy. Anastomozy tętniczo-żylne. Warstwy ściany serca.

Układ limfatyczny. Typy odporności. Odporność nieswoista: receptory rozpoznające wzorce, limfocyty NK. Komórki uczestniczące w reakcjach immunologicznych: komórki prezentujące antygeny, limfocyty T i ich subpopulacje, limfocyty B. Podstawy reakcji immunologicznych: odpowiedź humoralna i komórkowa. Tkanka limfoidalna: ogólna charakterystyka. Organizacja grudki chłonnej. Budowa i czynność węzła chłonnego. Śledziona – organizacja i funkcje miazgi białej i czerwonej, krążenie śledzionowe. Układ nabłonkowo-limfatyczny grasicy i jej rola w procesie dojrzewania limfocytów T. Tkanka limfoidalna błon śluzowych - migdałki.

Powłoki skórne. Warstwy powłok skórnych. Naskórek - keratynocyty i proces rogowacenia, inne komórki obecne w naskórku (melanocyty, komórki Langerhansa i komórki Merkla) i ich funkcje. Komórki macierzyste naskórka. Organizacja skóry właściwej i tkanki podskórnej. Ekrynowe i apokrynowe gruczoły potowe, gruczoły łojowe – budowa i mechanizmy wydzielnicze. Korzeń włosa i twory z nim związane. Mechanizmy obronne skóry. Unaczynienie i unerwienie skóry, typy zakończeń nerwowych i ich rola. Typy skóry: „gruba” i „cienka”, charakterystyka porównawcza.

Układ pokarmowy, cz. I. Jama ustna i gruczoły ślinowe. Definicja i ogólna charakterystyka błony śluzowej. Błona śluzowa jamy ustnej – charakterystyka nabłonka, zróżnicowania zalezne od obszarów jamy ustnej. Język i jego brodawki. Kubki smakowe – budowa i mechanizm percepcji bodźców smakowych. Małe i duże gruczoły ślinowe – budowa i czynność odcinków wydzielniczych i przewodów wyprowadzających. Różnicowa charakterystyka ślinianek. Ogólna budowa zęba: struktura tkanek zmineralizowanych, miazga zęba i ozębna.

Układ pokarmowy, cz. II. Cewa pokarmowa. Ogólna budowa cewy pokarmowej, charakterystyka warstw ściany. Budowa przełyku. Organizacja błony śluzowej żołądka, charakterystyka nabłonka powierzchniowego, gruczołów i wchodzących w ich skład komórek. Jelito i jego przystosowanie do funkcji: nabłonek jelitowy, kosmki i krypty jelitowe. Zróżnicowania budowy poszczególnych odcinków jelit. Tkanka limfoidalna cewy pokarmowej. Sploty nerwowe cewy pokarmowej. Komórki dokrewne cewy pokarmowej.

Układ pokarmowy, cz. III. Duże gruczoły układu pokarmowego. Trzustka - struktura i funkcja części zewnątrzwydzielniczej, charakterystyka odcinków wydzielniczych, komórek wydzielniczych i dróg wyprowadzających. Wątroba - organizacja zrazikowa (zrazik w ujęciu klasycznym i czynnościowym). Charakterystyka strukturalna i czynnościowa komórki wątrobowej i jej biegunów. Zatoki wątrobowe i komórki z nimi związane. Krążenie krwi i chłonki w wątrobie. Wewnątrz- i zewnątrzwątrobowe drogi żółciowe.

Układ dokrewny. Ogólna charakterystyka gruczołów dokrewnych. Przysadka mózgowa: podział na część gruczołową i nerwową, związek morfologiczny i czynnościowy przysadki z podwzgórzem, klasyfikacja komórek części gruczołowej, budowa i czynność części nerwowej. Tarczyca: ogólna organizacja narządu, struktura pęcherzyka tarczycowego, budowa tworzących go komórek, etapy produkcji hormonów, komórki C. Nadnercze – kora, cechy ultrastrukturalne komórek steroidogennych, charakterystyka strukturalna i czynnościowa warstw; rdzeń – komórki chromochłonne, komórkowe aspekty produkcji katecholamin. Wysepki trzustkowe - typy komórek, ich charakterystyka ultrastrukturalna i czynnościowa. Przytarczyce – budowa, typy komórek i ich czynność. Szyszynka. System rozproszonych komórek dokrewnych (DNES): cechy wspólne, narządowa lokalizacja komórek. Mechanizmy działania hormonów i innych cząsteczek sygnałowych na komórki docelowe: receptory błonowe, transdukcja sygnału przy udziale białek G, wtórne przekaźniki i mechanizm ich działania. Receptory błonowe o funkcji enzymatycznej. Receptory wewnątrzkomórkowe dla hormonów steroidowych i tarczycowych..

Układ rozrodczy żeński. Jajnik – ogólna organizacja, kolejne stadia rozwoju pęcherzyków jajnikowych, organizacja pęcherzyka Graafa. Atrezja pęcherzyków. Powstawanie, budowa i czynność ciałka żółtego, luteoliza i ciałko białawe. Charakterystyka komórek dokrewnych jajnika. Jajowód: budowa ściany, charakterystyka nabłonka. Macica: endometrium i myometrium, zmiany błony śluzowej macicy w przebiegu cyklu miesięcznego. Budowa szyjki macicy. Pochwa: budowa ściany, cytologia wymazów pochwowych.

Łożysko i gruczoł mlekowy. Łożysko - ogólna budowa. Budowa, rozwój i dojrzewanie kosmków łożyskowych, charakterystyka bariery łożyskowej. Doczesna i płyta podstawowa: komórki doczesnowe, cytotrofoblast obwodowy i jego rola. Budowa histologiczna błon płodowych i sznura pępowinowego. Gruczoł mlekowy - ogólna charakterystyka budowy, zmienność zależna od fazy rozwoju i stanu czynnościowego. Struktura odcinków wydzielniczych i komórek wydzielniczych, mechanizmy wydzielania składników mleka. Budowa przewodów wyprowadzających.

Układ rozrodczy męski. Jądro - ogólna charakterystyka, kanalik nasienny i jego błona graniczna. Komórki plemnikotwórcze, spermatogeneza, ultrastruktura plemnika. Komórki Sertolego i ich funkcje. Bariera krew-jądro. Przestrzeń śródmiąższowa jądra, komórki Leydiga, makrofagi jądrowe. Budowa i czynność dróg wyprowadzających: kanaliki proste, sieć jądra, najądrze i nasieniowód. Budowa i czynność gruczołu krokowego, pęcherzyków nasiennych i gruczołów opuszkowo-cewkowych.

Układ oddechowy. Drogi oddechowe – nabłonek i jego skład komórkowy, charakterystyka błony śluzowej, mechanizm samooczyszczania dróg oddechowych. Jama nosowa: błona śluzowa obszaru oddechowego, błona śluzowa obszaru węchowego i jej nabłonek – budowa i czynność. Jama gardłowa i krtań. Budowa tchawicy, oskrzeli i oskrzelików. Organizacja miąższu płucnego. Pęcherzyk płucny: typy pneumocytów i ich funkcje, bariera powietrze-krew, surfaktant i jego rola. Makrofagi pęcherzykowe

Układ moczowy. Nerka – obszary miąższu. Ogólna charakterystyka nefronu i lokalizacja jego odcinków w obrębie miąższu nerki. Budowa ciałka nerkowego, ultrastruktura i mechanizm działania bariery filtracyjnej. Charakterystyka strukturalna i czynnościowa kolejnych odcinków nefronu. Cewka zbiorcza i jej rola w procesie zagęszczania moczu. Tkanka śródmiąższowa nerki. Aparat przykłębuszkowy – elementy składowe i ich funkcja. Układ naczyń krwionośnych w nerce. Drogi moczowe: moczowód, pęcherz moczowy i jego adaptacja do zmiennej pojemności. Cewka moczowa.

Narząd wzroku. Ogólna organizacja gałki ocznej, warstwy ściany. Budowa twardówki i rogówki. Naczyniówka właściwa, struktury związane z akomodacją i adaptacją: ciałko rzęskowe, tęczówka i soczewka. Produkcja i krążenie płynu wodnistego. Siatkówka – charakterystyka kolejnych warstw, budowa i czynność fotoreceptorów. Plamka żółta i plamka ślepa. Powieka: spojówka, tarczka i gruczoły. Gruczoł łzowy.

Narząd słuchu i równowagi. Ucho zewnętrzne: małżowina uszna, przewód słuchowy zewnętrzny, błona bębenkowa. Ucho środkowe: jama bębenkowa, kosteczki słuchowe, trąbka Eustachiusza. Ucho wewnętrzne: błędnik kostny i błoniasty: ślimak, łagiewka, woreczek i przewody półkoliste. Budowa i funkcja struktur receptorycznych: narządu Cortiego, plamek i grzebieni. Charakterystyka komórek rzęsatych i komórek podporowych, mechanizm odbioru bodźców.

Literatura:

Literatura podstawowa:

1. T. Cichocki, J.A. Litwin, J. Mirecka: Kompendium histologii, Wydawnictwo UJ, Kraków 2016

Literatura uzupełniająca:

1. Histologia (red. M. Zabel), Urban & Partner, Wrocław 2013

2. Sobotta: Atlas histologii, Urban & Partner, Wrocław 2002

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/2020" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-06-14
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: (brak danych)
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: (brak danych)
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.