Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Historia języka polskiego 1

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WPL/e/lic/2/his.jp.1 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Historia języka polskiego 1
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 4.00
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Józef Kąś
Prowadzący grup: Józef Kąś, Agata Kwaśnicka-Janowicz
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Efekty kształcenia:

Wiedza:

- student ma wiedzę w zakresie budowy, funkcjonowania, pochodzenia i historycznego rozwoju polszczyzny ogólnej i jej form językowych. Rozumie znaczenie języka jako narzędzia społecznej komunikacji i przekazu wartości kulturowych oraz tworzywa artystycznego (K_W04);

- ma wiedzę na temat odmian i stylów funkcjonalnych języka polskiego, rozumie znaczenie kultury języka w komunikacji i życiu społecznym oraz w ma wiedzę na temat geograficznego i społecznego zróżnicowania języka polskiego (K_W06).

Umiejętności:

- student posiada kompetencje w zakresie analizy synchronicznej i diachronicznej form językowych i tekstów typowych gatunków mowy (K_U06);

- umie określić wartość i przydatność stylistyczną środków językowych i czynić użytek z różnego typu słowników, baz danych; umie ocenić p(oprawność językową tekstów pisanych i mówionych, na poziomie normy wzorcowej i użytkowej (K_U07);

- potrafi wykorzystywać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu literaturoznawstwa i językoznawstwa; potrafi przeprowadzić krytyczną analizę i interpretację tekstów literackich oraz innych tekstów kultury z zastosowaniem różnych metod; rozpoznaje historyczną zmienność zjawisk literackich i kulturowych (K_U09).

Kompetencje społeczne:

- student wykazuje troskę o zachowanie polskiego językowego dziedzictwa i propagowanie wzorców językowej poprawności i kultury osobistej (K_K03);

- zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy polonistycznej, rozumie potrzebę stałego jej uzupełniania i rozwijania (K_04);

- ma świadomość znaczenia wspólnotowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia dawnych i współczesnych zjawisk społecznych, kulturalnych i artystycznych (K_05);

- świadomie buduje relacje interpersonalne oraz ma świadomość roli polonistyki i jej wpływu na kształtowanie poczucia tożsamości narodowej młodego pokolenia, jego stosunku do rodzimej kultury i języka oraz ich postaw estetycznych, aksjologicznych i społecznych (K_08);

- dostrzega konieczność kształcenia kompetencji językowych, literackich i kulturowych społeczeństwa oraz przygotowywania młodego pokolenia do uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym kraju (K_09).


Wymagania wstępne:

Zaliczony kurs gramatyki opisowej języka polskiego na I roku studiów.

Forma i warunki zaliczenia:

Zaliczenie na ocenę; egzamin ustny po IV semestrze oparty na analizie faktów językowych fonetycznych i fleksyjnych we fragmencie tekstu reprezentującego określoną epokę rozwojową języka polskiego; warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest: 1. ocenianie ciągłe (merytoryczne przygotowanie studenta do ćwiczeń), 2. zaliczenie 2 kolokwiów pisemnych na koniec każdego semestru.

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Sprawdzanie wiedzy na ćwiczeniach (ocenianie ciągłe) – merytoryczne przygotowanie się do zajęć, rozumienie zagadnień, umiejętność analizy i rekonstrukcji historycznej form, przygotowywanie pisemnych prac domowych; ocena wyników kolokwiów na koniec każdego semestru; wykład – egzamin ustny sprawdzający wiedzę zdobytą podczas wykładu i ćwiczeń.

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie
Metody podające - prezentacja multimedialna
Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe
Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa

Metody dydaktyczne:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie, wykład informacyjny, prezentacja multimedialna.

Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe.

Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa, metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna.

Bilans punktów ECTS:

Semestr III: 4 pkt ECTS

W całym cyklu: 10 pkt ECTS, wykład + ćwiczenia w semestrze III i IV, 60 godz. wykład (30+30), 60 godz. ćwiczenia (30+30). Semestr III, 4 pkt ECTS: 2 pkt (ćwiczenia) + 2 pkt (wykład), semestr IV, 6 pkt ECTS: 2 pkt (ćwiczenia) + 4 pkt (wykład zakończony egzaminem).

Semestr III: 2 pkt ECTS – wykład: 1 pkt - obecność na wykładzie, 1 pkt samodzielna praca studenta, zapoznanie się z literaturą przedmiotu; 2 pkt ECTS ćwiczenia: 1 pkt - aktywne uczestnictwo w zajęciach, 1 pkt – samodzielna praca studenta (przygotowanie się do zajęć, wykonanie prac domowych, udział w kolokwiach zaliczeniowych, konsultacje z prowadzącym).

Semestr IV: 4 pkt ECTS – wykład: 1 pkt - obecność na wykładzie, 3 pkt samodzielna praca studenta, zapoznanie się z literaturą przedmiotu, przygotowanie do egzaminu; 2 pkt ECTS – ćwiczenia: 1 pkt - aktywne uczestnictwo w zajęciach, 1 pkt – samodzielna praca studenta (przygotowanie do zajęć, wykonanie prac domowych, udział w kolokwiach zaliczeniowych, konsultacje z prowadzącym).


Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

Nie dotyczy.

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Edytorstwo, stacjonarne pierwszego stopnia
Edytorstwo, stacjonarne pierwszego stopnia

Skrócony opis:

Historia języka polskiego (elementy: gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, gramatyki historycznej języka polskiego i historii języka polskiego). Dzieje języka polskiego jako systemu językowego i jako narzędzia społecznej komunikacji. Opis głównych tendencji rozwojowych w podsystemach języka polskiego: fonologicznym, fleksyjnym i leksykalnym (tzw. historia wewnętrzna języka) oraz opis rozwoju terytorialno-społecznego (gwary ludowe i socjalne), formalnego (język mówiony i pisany) i funkcjonalnego języka polskiego w poszczególnych epokach historycznych (tzw. historia zewnętrzna języka).

Pełny opis:

Historia języka jako dyscyplina językoznawcza; gramatyka historyczna języka polskiego a historia języka, wiedza z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego w nauce o historii języka polskiego.

Pochodzenie języka polskiego:

- pie. i ps. korzenie języka polskiego (rodziny językowe; wybrane językowe dowody pokrewieństwa; problem praojczyzny Prasłowian);

- periodyzacja dziejów wspólnoty ps.: dwa podziały dialektalne języka ps. i początek języka polskiego – argumenty językowe i pozajęzykowe (elementy gramatyki porównawczej języków słowiańskich);

- język scs. jako medium do poznania ps. korzeni języka polskiego: dzieje, kanon zabytków językowych, alfabety słowiańskie; lektura tekstów).

Periodyzacja dziejów języka polskiego (kryterium filologiczne i historycznojęzykowe).

Argumenty i czynniki sprawcze pozajęzykowe oraz ewolucja systemu leksykalnego

i gramatycznego w epoce staropolskiej, średniopolskiej i nowopolskiej:

I. Charakterystyka systemu gramatycznego:

FONETYKA

1.Wokalizm

Wokalizm prasłowiański jako podstawa rozwojowa polskiego systemu samogłoskowego. Główne tendencje prasłowiańskiego systemu samogłoskowego. Dążność do zmian różnic ilościowych w jakościowe oraz dążność do unikania zamkniętych sylab i związane z nimi zjawiska.

Rozwój wokalizmu na gruncie polskim. Historia prasłowiańskich jerów, ich redukcja i wokalizacja w zależności od pozycji w wyrazie. Rozwój jerów na gruncie języka scs oraz innych języków słowiańskich. Wzdłużenie zastępcze.

Historia ps.* ě oraz *e. Tzw. przegłos lechicki i przegłos polski.

Rozwój ps. połączeń *ort-, *olt-, *tort, *tolt, *tert, *telt w języku polskim i innych językach słowiańskich.

Rozwój ps. sonantów w języku polskim, a ich rozwój w innych językach słowiańskich.

Rozwój iloczasu w języku polskim.

Rozwój samogłosek nosowych.

2. Konsonantyzm

Konsonantyzm prasłowiański jako podstawa rozwojowa polskiego systemu spółgłoskowego. Zasób spółgłoskowy języka prasłowiańskiego. Palatalizowanie spółgłosek przez następujące po nich samogłoski oraz j.

Trzy ps. palatalizacje spółgłosek tylnojęzykowych k, g, ch. Tzw. czwarta palatalizacja na gruncie języka polskiego. Wpływ joty na poprzedzające spółgłoski. Rozwój grup spółgłoskowych pod wpływem joty i samogłosek przednich..

Rozwój polskich spółgłosek przedniojęzykowych i wargowych twardych oraz miękkich. Pochodzenie i historia spółgłosek funkcjonalnie miękkich.

Zmiany spółgłoskowe spowodowane zanikiem słabych jerów.

FLEKSJA

Od prasłowiańskich deklinacji tematowych rzeczownika do polskich deklinacji rodzajowych (układ końcówek deklinacji rzeczownikowej męskiej, żeńskiej i nijakiej).

Rozwój deklinacji mieszanej rzeczowników. Szczątkowe końcówki liczby podwójnej.

Rozwój deklinacyjny zaimków rodzajowych i nierodzajowych.

Przeobrażenia prostej (rzeczownikowej) i złożonej (zaimkowej) odmiany przymiotników.

Podstawa rozwojowa prasłowiańskiej fleksji werbalnej w języku polskim.

Kształtowanie się czasownikowych typów koniugacyjnych w języku polskim.

Rozwój form trybu rozkazującego.

Kontynuacja czasów przeszłych prostych (imperfectum i aorystu) w polszczyźnie średniowiecznej.

Ewolucja czasu przeszłego złożonego i trybu przypuszczającego.

Rozwój prasłowiańskich form imiesłowowych czasu teraźniejszego i przeszłego. Przekształcenia postaci bezokolicznika.

II. Charakterystyka historycznojęzykowa:

- epoki stp. – wybrane zagadnienia: dziedzictwo ps. w leksyce, stp. terminologia chrześcijańska, wpływy obce, nacechowanie regionalne polszczyzny staropolskiej, początki odmian funkcjonalnych, zarys dziejów pisowni polskiej;

- epoki średniopolskiej – wybrane zagadnienia: regionalizacja polszczyzny i rozwój gwar ludowych, znaczenie drukarstwa i druków dla rozwoju normy ortograficznej i językowej, wpływ przekładów Pisma św. na język polski, wpływy obce, rozwój leksykografii średniopolskiej;

- polszczyzny nowopolskiej – wybrane zagadnienia: rozwój wpływów obcych z języka niemieckiego i rosyjskiego, rozwój świadomości normy językowej (narodziny kultury języka polskiego), rozwój badań nad polszczyzną historyczną i gwarami ludowymi (dyskusja o pochodzeniu polskiego języka literackiego).

Główne tendencje rozwojowe w podsystemie fonetyczno-fonologicznym oraz fleksyjnym języka polskiego – rozpoznawanie zjawisk fonetycznych i fleksyjnych w tekstach z różnych epok, opis ich dziejów:

- Bulla z 1136 r. jako najdawniejszy zabytek języka polskiego;

- zabytki prawne i ich znaczenie dla badań nad dziejami języka polskiego; cechy regionalne;

- Kazania świętokrzyskie arcydziełem polskiej prozy retorycznej;

- Bogurodzica: charakterystyka historycznojęzykowa, analiza właściwości języka artystycznego, dyskusja nad czasem powstania utworu,

- najdawniejsze przekłady tekstów Pisma św. na język polski (Psałterz floriański, Psałterz puławski, Biblia królowej Zofii).

Literatura:

Bajerowa I. (red.), Język polski czasu II wojny światowej, Warszawa 1996.

Bajerowa I., Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII w., Wrocław 1964.

Bajerowa I., Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja, t. 1-2, Katowice 1986-1992.

Bobowska-Kowalska M., Przynależność dialektyczna Biblii królowej Zofii, „Zeszyty Naukowe UJ. Filologia 6. Prace Językoznawcze” 1960, z. 3, s. 105 – 148.

Brajerski T., Język staro-cerkiewno-słowiański. Podręcznik dla polonistów, Lublin 1964 (i wyd. nast.).

Brückner A., Dzieje języka polskiego, wyd. IV, Wrocław 1960.

Burzywoda U., Ostaszewska D., Rejter A., Siuciak M., Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia, Katowice 2002.

Cybulski M., Język piętnastowiecznej części Psałterza floriańskiego, cz. 1, Łódź 1988, cz. 2, Łódź 1993.

Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S., Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 2001.

Dunaj B., Język polski najstarszej doby piśmiennej (XII-XIII w.), Kraków 1975.

Godyń J., Powstanie stylu biblijnego, [w:] J. Godyń, Od Adama i Ewy zaczynać. Mały słownik biblizmów języka polskiego, Warszawa 2006, s. 15-18.

Godyń J., Retoryka w pieśni pasyjnej Władysława z Gielniowa, Psałterzu floriańskim i Kazaniach świętokrzyskich (funkcje średniowiecznej interpunkcji), „Ruch Literacki”, XXXVII, 1996, s. 670-683.

Jodłowski S., Losy polskiej ortografii, Warszawa 1979.

Kamińska M., Psałterz floriański. Monografia językowa, cz. 1, Wrocław 1981, cz. 2, Łódź 1993.

Karpluk M., Mowa naszych przodków (podstawowe wiadomości z historii języka polskiego do końca XVIII w.), Kraków 1993.

Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, red. P. Stępień, Warszawa 2009.

Klemensiewicz Z., Historia języka polskiego, Warszawa 1974 (i wydania następne).

Klemensiewicz Z., Lehr-Spławiński T., Urbańczyk S., Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. II, Warszawa 1964 (lub wyd. nast.)

Lehr-Spławiński T., Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój, wyd. II, Warszawa 1951.

Materiały z historii języka polskiego online, UAM Poznań: http://www.staff.amu.edu.pl/~hjp/materialy-on-line/

Mika T., „Kazania świętokrzyskie” – od rękopisu do zrozumienia tekstu, Poznań 2012.

Ostrowska E., Bogurodzica – najstarszy wiersz polski, [w:] E. Ostrowska, Z dziejów języka polskiego i jego piękna, Kraków 1978.

Ostrowska E., Kompozycja i artyzm językowy Kazań świętokrzyskich, [w:] E. Ostrowska, Z dziejów języka polskiego i jego piękna, Kraków 1978.

Pochodzenie polskiego języka literackiego, Studia staropolskie, t. III, Wrocław 1956.

Psałterz Floriański : łacińsko-polsko-niemiecki rękopis Bibljoteki Narodowej w Warszawie wyd. Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica; studja o oprawie i piśmie psałterza napisał Aleksander Birkenmajer ; o minijaturach Wladysław Podlacha ; z 31 podobiznami ; staraniem i pod red. Ludwika Bernackiego, Lwów 1939 (reprint z uzupełnionym wstępem) tu pełna literatura przedmiotu, Łódź 2000.

Strutyński J., Elementy gramatyki historycznej języka polskiego, Kraków 1982 (lub wyd. nast.)

Strutyński J., Podstawowe wiadomości z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, Kraków 1979 (i wyd. nast.).

Taszycki W., Czas i miejsce powstania Psałterza puławskiego, Rozprawy i studia polonistyczne, t. 3, Wrocław 1965, s. 42-51.

Taszycki W., Język kodeksów Świętosława z Wojcieszyna (1449) i Macieja z Rożana (1450), Rozprawy i studia polonistyczne, t. 5, Wrocław 1973, s. 147-166.

Taszycki W., Najdawniejsze zabytki języka polskiego, wyd. IV, Wrocław 1967.

Teksty staropolskie. Analizy i interpretacje, red. W. Decyk-Zięba, S. Dubisz, Warszawa 2003.

Trawińska M., Fonetyka wielkopolskich rot sądowych, Poznań 2005.

Urbańczyk S., Bogurodzica. Problemy czasu powstania i tła kulturalnego, „Pamiętnik Literacki” LXIX, 1978, z. 1, s. 35-70.

Urbańczyk S., Słowniki, ich rodzaje i użyteczność, Wrocław 1964.

Vrtel-Wierczyński S., Wybór tekstów staropolskich, Warszawa 1963 (i wyd. nast.).

Walczak B., Zarys dziejów języka polskiego, Poznań 1995.

Wydra W., Rzepka W. R., Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/2021" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Józef Kąś
Prowadzący grup: Józef Kąś, Agata Kwaśnicka-Janowicz
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Efekty kształcenia:

Wiedza:

- student ma wiedzę w zakresie budowy, funkcjonowania, pochodzenia i historycznego rozwoju polszczyzny ogólnej i jej form językowych. Rozumie znaczenie języka jako narzędzia społecznej komunikacji i przekazu wartości kulturowych oraz tworzywa artystycznego (K_W04);

- ma wiedzę na temat odmian i stylów funkcjonalnych języka polskiego, rozumie znaczenie kultury języka w komunikacji i życiu społecznym oraz w ma wiedzę na temat geograficznego i społecznego zróżnicowania języka polskiego (K_W06).

Umiejętności:

- student posiada kompetencje w zakresie analizy synchronicznej i diachronicznej form językowych i tekstów typowych gatunków mowy (K_U06);

- umie określić wartość i przydatność stylistyczną środków językowych i czynić użytek z różnego typu słowników, baz danych; umie ocenić p(oprawność językową tekstów pisanych i mówionych, na poziomie normy wzorcowej i użytkowej (K_U07);

- potrafi wykorzystywać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu literaturoznawstwa i językoznawstwa; potrafi przeprowadzić krytyczną analizę i interpretację tekstów literackich oraz innych tekstów kultury z zastosowaniem różnych metod; rozpoznaje historyczną zmienność zjawisk literackich i kulturowych (K_U09).

Kompetencje społeczne:

- student wykazuje troskę o zachowanie polskiego językowego dziedzictwa i propagowanie wzorców językowej poprawności i kultury osobistej (K_K03);

- zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy polonistycznej, rozumie potrzebę stałego jej uzupełniania i rozwijania (K_04);

- ma świadomość znaczenia wspólnotowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia dawnych i współczesnych zjawisk społecznych, kulturalnych i artystycznych (K_05);

- świadomie buduje relacje interpersonalne oraz ma świadomość roli polonistyki i jej wpływu na kształtowanie poczucia tożsamości narodowej młodego pokolenia, jego stosunku do rodzimej kultury i języka oraz ich postaw estetycznych, aksjologicznych i społecznych (K_08);

- dostrzega konieczność kształcenia kompetencji językowych, literackich i kulturowych społeczeństwa oraz przygotowywania młodego pokolenia do uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym kraju (K_09).


Wymagania wstępne:

Zaliczony kurs gramatyki opisowej języka polskiego na I roku studiów.

Forma i warunki zaliczenia:

Zaliczenie na ocenę; egzamin ustny po IV semestrze oparty na analizie faktów językowych fonetycznych i fleksyjnych we fragmencie tekstu reprezentującego określoną epokę rozwojową języka polskiego; warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest: 1. ocenianie ciągłe (merytoryczne przygotowanie studenta do ćwiczeń), 2. zaliczenie 2 kolokwiów pisemnych na koniec każdego semestru.

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Sprawdzanie wiedzy na ćwiczeniach (ocenianie ciągłe) – merytoryczne przygotowanie się do zajęć, rozumienie zagadnień, umiejętność analizy i rekonstrukcji historycznej form, przygotowywanie pisemnych prac domowych; ocena wyników kolokwiów na koniec każdego semestru; wykład – egzamin ustny sprawdzający wiedzę zdobytą podczas wykładu i ćwiczeń.

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie
Metody podające - prezentacja multimedialna
Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe
Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa

Metody dydaktyczne:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie, wykład informacyjny, prezentacja multimedialna.

Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe.

Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa, metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna.

Bilans punktów ECTS:

Semestr III: 4 pkt ECTS

W całym cyklu: 10 pkt ECTS, wykład + ćwiczenia w semestrze III i IV, 60 godz. wykład (30+30), 60 godz. ćwiczenia (30+30). Semestr III, 4 pkt ECTS: 2 pkt (ćwiczenia) + 2 pkt (wykład), semestr IV, 6 pkt ECTS: 2 pkt (ćwiczenia) + 4 pkt (wykład zakończony egzaminem).

Semestr III: 2 pkt ECTS – wykład: 1 pkt - obecność na wykładzie, 1 pkt samodzielna praca studenta, zapoznanie się z literaturą przedmiotu; 2 pkt ECTS ćwiczenia: 1 pkt - aktywne uczestnictwo w zajęciach, 1 pkt – samodzielna praca studenta (przygotowanie się do zajęć, wykonanie prac domowych, udział w kolokwiach zaliczeniowych, konsultacje z prowadzącym).

Semestr IV: 4 pkt ECTS – wykład: 1 pkt - obecność na wykładzie, 3 pkt samodzielna praca studenta, zapoznanie się z literaturą przedmiotu, przygotowanie do egzaminu; 2 pkt ECTS – ćwiczenia: 1 pkt - aktywne uczestnictwo w zajęciach, 1 pkt – samodzielna praca studenta (przygotowanie do zajęć, wykonanie prac domowych, udział w kolokwiach zaliczeniowych, konsultacje z prowadzącym).


Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

Nie dotyczy.

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Edytorstwo, stacjonarne pierwszego stopnia
Edytorstwo, stacjonarne pierwszego stopnia

Skrócony opis:

Historia języka polskiego (elementy: gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, gramatyki historycznej języka polskiego i historii języka polskiego). Dzieje języka polskiego jako systemu językowego i jako narzędzia społecznej komunikacji. Opis głównych tendencji rozwojowych w podsystemach języka polskiego: fonologicznym, fleksyjnym i leksykalnym (tzw. historia wewnętrzna języka) oraz opis rozwoju terytorialno-społecznego (gwary ludowe i socjalne), formalnego (język mówiony i pisany) i funkcjonalnego języka polskiego w poszczególnych epokach historycznych (tzw. historia zewnętrzna języka).

Pełny opis:

Historia języka jako dyscyplina językoznawcza; gramatyka historyczna języka polskiego a historia języka, wiedza z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego w nauce o historii języka polskiego.

Pochodzenie języka polskiego:

- pie. i ps. korzenie języka polskiego (rodziny językowe; wybrane językowe dowody pokrewieństwa; problem praojczyzny Prasłowian);

- periodyzacja dziejów wspólnoty ps.: dwa podziały dialektalne języka ps. i początek języka polskiego – argumenty językowe i pozajęzykowe (elementy gramatyki porównawczej języków słowiańskich);

- język scs. jako medium do poznania ps. korzeni języka polskiego: dzieje, kanon zabytków językowych, alfabety słowiańskie; lektura tekstów).

Periodyzacja dziejów języka polskiego (kryterium filologiczne i historycznojęzykowe).

Argumenty i czynniki sprawcze pozajęzykowe oraz ewolucja systemu leksykalnego

i gramatycznego w epoce staropolskiej, średniopolskiej i nowopolskiej:

I. Charakterystyka systemu gramatycznego:

FONETYKA

1.Wokalizm

Wokalizm prasłowiański jako podstawa rozwojowa polskiego systemu samogłoskowego. Główne tendencje prasłowiańskiego systemu samogłoskowego. Dążność do zmian różnic ilościowych w jakościowe oraz dążność do unikania zamkniętych sylab i związane z nimi zjawiska.

Rozwój wokalizmu na gruncie polskim. Historia prasłowiańskich jerów, ich redukcja i wokalizacja w zależności od pozycji w wyrazie. Rozwój jerów na gruncie języka scs oraz innych języków słowiańskich. Wzdłużenie zastępcze.

Historia ps.* ě oraz *e. Tzw. przegłos lechicki i przegłos polski.

Rozwój ps. połączeń *ort-, *olt-, *tort, *tolt, *tert, *telt w języku polskim i innych językach słowiańskich.

Rozwój ps. sonantów w języku polskim, a ich rozwój w innych językach słowiańskich.

Rozwój iloczasu w języku polskim.

Rozwój samogłosek nosowych.

2. Konsonantyzm

Konsonantyzm prasłowiański jako podstawa rozwojowa polskiego systemu spółgłoskowego. Zasób spółgłoskowy języka prasłowiańskiego. Palatalizowanie spółgłosek przez następujące po nich samogłoski oraz j.

Trzy ps. palatalizacje spółgłosek tylnojęzykowych k, g, ch. Tzw. czwarta palatalizacja na gruncie języka polskiego. Wpływ joty na poprzedzające spółgłoski. Rozwój grup spółgłoskowych pod wpływem joty i samogłosek przednich..

Rozwój polskich spółgłosek przedniojęzykowych i wargowych twardych oraz miękkich. Pochodzenie i historia spółgłosek funkcjonalnie miękkich.

Zmiany spółgłoskowe spowodowane zanikiem słabych jerów.

FLEKSJA

Od prasłowiańskich deklinacji tematowych rzeczownika do polskich deklinacji rodzajowych (układ końcówek deklinacji rzeczownikowej męskiej, żeńskiej i nijakiej).

Rozwój deklinacji mieszanej rzeczowników. Szczątkowe końcówki liczby podwójnej.

Rozwój deklinacyjny zaimków rodzajowych i nierodzajowych.

Przeobrażenia prostej (rzeczownikowej) i złożonej (zaimkowej) odmiany przymiotników.

Podstawa rozwojowa prasłowiańskiej fleksji werbalnej w języku polskim.

Kształtowanie się czasownikowych typów koniugacyjnych w języku polskim.

Rozwój form trybu rozkazującego.

Kontynuacja czasów przeszłych prostych (imperfectum i aorystu) w polszczyźnie średniowiecznej.

Ewolucja czasu przeszłego złożonego i trybu przypuszczającego.

Rozwój prasłowiańskich form imiesłowowych czasu teraźniejszego i przeszłego. Przekształcenia postaci bezokolicznika.

II. Charakterystyka historycznojęzykowa:

- epoki stp. – wybrane zagadnienia: dziedzictwo ps. w leksyce, stp. terminologia chrześcijańska, wpływy obce, nacechowanie regionalne polszczyzny staropolskiej, początki odmian funkcjonalnych, zarys dziejów pisowni polskiej;

- epoki średniopolskiej – wybrane zagadnienia: regionalizacja polszczyzny i rozwój gwar ludowych, znaczenie drukarstwa i druków dla rozwoju normy ortograficznej i językowej, wpływ przekładów Pisma św. na język polski, wpływy obce, rozwój leksykografii średniopolskiej;

- polszczyzny nowopolskiej – wybrane zagadnienia: rozwój wpływów obcych z języka niemieckiego i rosyjskiego, rozwój świadomości normy językowej (narodziny kultury języka polskiego), rozwój badań nad polszczyzną historyczną i gwarami ludowymi (dyskusja o pochodzeniu polskiego języka literackiego).

Główne tendencje rozwojowe w podsystemie fonetyczno-fonologicznym oraz fleksyjnym języka polskiego – rozpoznawanie zjawisk fonetycznych i fleksyjnych w tekstach z różnych epok, opis ich dziejów:

- Bulla z 1136 r. jako najdawniejszy zabytek języka polskiego;

- zabytki prawne i ich znaczenie dla badań nad dziejami języka polskiego; cechy regionalne;

- Kazania świętokrzyskie arcydziełem polskiej prozy retorycznej;

- Bogurodzica: charakterystyka historycznojęzykowa, analiza właściwości języka artystycznego, dyskusja nad czasem powstania utworu,

- najdawniejsze przekłady tekstów Pisma św. na język polski (Psałterz floriański, Psałterz puławski, Biblia królowej Zofii).

Literatura:

Bajerowa I. (red.), Język polski czasu II wojny światowej, Warszawa 1996.

Bajerowa I., Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII w., Wrocław 1964.

Bajerowa I., Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja, t. 1-2, Katowice 1986-1992.

Bobowska-Kowalska M., Przynależność dialektyczna Biblii królowej Zofii, „Zeszyty Naukowe UJ. Filologia 6. Prace Językoznawcze” 1960, z. 3, s. 105 – 148.

Brajerski T., Język staro-cerkiewno-słowiański. Podręcznik dla polonistów, Lublin 1964 (i wyd. nast.).

Brückner A., Dzieje języka polskiego, wyd. IV, Wrocław 1960.

Burzywoda U., Ostaszewska D., Rejter A., Siuciak M., Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia, Katowice 2002.

Cybulski M., Język piętnastowiecznej części Psałterza floriańskiego, cz. 1, Łódź 1988, cz. 2, Łódź 1993.

Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S., Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 2001.

Dunaj B., Język polski najstarszej doby piśmiennej (XII-XIII w.), Kraków 1975.

Godyń J., Powstanie stylu biblijnego, [w:] J. Godyń, Od Adama i Ewy zaczynać. Mały słownik biblizmów języka polskiego, Warszawa 2006, s. 15-18.

Godyń J., Retoryka w pieśni pasyjnej Władysława z Gielniowa, Psałterzu floriańskim i Kazaniach świętokrzyskich (funkcje średniowiecznej interpunkcji), „Ruch Literacki”, XXXVII, 1996, s. 670-683.

Jodłowski S., Losy polskiej ortografii, Warszawa 1979.

Kamińska M., Psałterz floriański. Monografia językowa, cz. 1, Wrocław 1981, cz. 2, Łódź 1993.

Karpluk M., Mowa naszych przodków (podstawowe wiadomości z historii języka polskiego do końca XVIII w.), Kraków 1993.

Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, red. P. Stępień, Warszawa 2009.

Klemensiewicz Z., Historia języka polskiego, Warszawa 1974 (i wydania następne).

Klemensiewicz Z., Lehr-Spławiński T., Urbańczyk S., Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. II, Warszawa 1964 (lub wyd. nast.)

Lehr-Spławiński T., Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój, wyd. II, Warszawa 1951.

Materiały z historii języka polskiego online, UAM Poznań: http://www.staff.amu.edu.pl/~hjp/materialy-on-line/

Mika T., „Kazania świętokrzyskie” – od rękopisu do zrozumienia tekstu, Poznań 2012.

Ostrowska E., Bogurodzica – najstarszy wiersz polski, [w:] E. Ostrowska, Z dziejów języka polskiego i jego piękna, Kraków 1978.

Ostrowska E., Kompozycja i artyzm językowy Kazań świętokrzyskich, [w:] E. Ostrowska, Z dziejów języka polskiego i jego piękna, Kraków 1978.

Pochodzenie polskiego języka literackiego, Studia staropolskie, t. III, Wrocław 1956.

Psałterz Floriański : łacińsko-polsko-niemiecki rękopis Bibljoteki Narodowej w Warszawie wyd. Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica; studja o oprawie i piśmie psałterza napisał Aleksander Birkenmajer ; o minijaturach Wladysław Podlacha ; z 31 podobiznami ; staraniem i pod red. Ludwika Bernackiego, Lwów 1939 (reprint z uzupełnionym wstępem) tu pełna literatura przedmiotu, Łódź 2000.

Strutyński J., Elementy gramatyki historycznej języka polskiego, Kraków 1982 (lub wyd. nast.)

Strutyński J., Podstawowe wiadomości z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, Kraków 1979 (i wyd. nast.).

Taszycki W., Czas i miejsce powstania Psałterza puławskiego, Rozprawy i studia polonistyczne, t. 3, Wrocław 1965, s. 42-51.

Taszycki W., Język kodeksów Świętosława z Wojcieszyna (1449) i Macieja z Rożana (1450), Rozprawy i studia polonistyczne, t. 5, Wrocław 1973, s. 147-166.

Taszycki W., Najdawniejsze zabytki języka polskiego, wyd. IV, Wrocław 1967.

Teksty staropolskie. Analizy i interpretacje, red. W. Decyk-Zięba, S. Dubisz, Warszawa 2003.

Trawińska M., Fonetyka wielkopolskich rot sądowych, Poznań 2005.

Urbańczyk S., Bogurodzica. Problemy czasu powstania i tła kulturalnego, „Pamiętnik Literacki” LXIX, 1978, z. 1, s. 35-70.

Urbańczyk S., Słowniki, ich rodzaje i użyteczność, Wrocław 1964.

Vrtel-Wierczyński S., Wybór tekstów staropolskich, Warszawa 1963 (i wyd. nast.).

Walczak B., Zarys dziejów języka polskiego, Poznań 1995.

Wydra W., Rzepka W. R., Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.