Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Gramatyka historyczna

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WPl/ak/2/2 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Gramatyka historyczna
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2020/2021" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2021-02-24 - 2021-06-15
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Janina Labocha, Kinga Tutak
Prowadzący grup: Kinga Tutak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Efekty kształcenia:

Wiedza:

- student ma wiedzę w zakresie budowy, funkcjonowania, pochodzenia i historycznego rozwoju polszczyzny ogólnej i jej form językowych. Rozumie znaczenie języka jako narzędzia społecznej komunikacji i przekazu wartości kulturowych oraz tworzywa artystycznego (K_W04);

- zdobywa wiedzę specjalistyczną (K_W09).

Umiejętności:

- student posiada kompetencje w zakresie analizy synchronicznej i diachronicznej form językowych i tekstów typowych gatunków mowy (K_U06);

- umie określić wartość i przydatność stylistyczną środków językowych i czynić użytek z różnego typu słowników, baz danych; umie ocenić poprawność językową tekstów pisanych i mówionych, na poziomie normy wzorcowej i użytkowej (K_U07);

- potrafi wykorzystywać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu literaturoznawstwa i językoznawstwa; potrafi przeprowadzić krytyczną analizę i interpretację tekstów literackich oraz innych tekstów kultury z zastosowaniem różnych metod; rozpoznaje historyczną zmienność zjawisk literackich i kulturowych (K_U09);

- zdobywa umiejętności specjalistyczne (K_U11).

Kompetencje społeczne:

- student wykazuje troskę o zachowanie polskiego językowego dziedzictwa i propagowanie wzorców językowej poprawności i kultury osobistej (K_K03);

- zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy polonistycznej, rozumie potrzebę stałego jej uzupełniania i rozwijania (K_04);

- ma świadomość znaczenia wspólnotowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia dawnych i współczesnych zjawisk społecznych, kulturalnych i artystycznych (K_05);

- świadomie buduje relacje interpersonalne oraz ma świadomość roli polonistyki i jej wpływu na kształtowanie poczucia tożsamości narodowej młodego pokolenia, jego stosunku do rodzimej kultury i języka oraz ich postaw estetycznych, aksjologicznych i społecznych (K_08);

- dostrzega konieczność kształcenia kompetencji językowych, literackich i kulturowych społeczeństwa oraz przygotowywania młodego pokolenia do uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym kraju (K_09).


Wymagania wstępne:

Zaliczony kurs gramatyki opisowej języka polskiego na I roku studiów.

Forma i warunki zaliczenia:

Zaliczenie na ocenę; warunkiem zaliczenia przedmiotu jest: 1. ocenianie ciągłe (merytoryczne przygotowanie studenta do ćwiczeń), 2. zaliczenie kolokwium pisemnego na zakończenie semestru.

Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Sprawdzanie wiedzy na ćwiczeniach (ocenianie ciągłe) – merytoryczne przygotowanie się do zajęć, rozumienie zagadnień, umiejętność analizy i rekonstrukcji historycznej form, przygotowywanie pisemnych prac domowych; ocena wyników kolokwium na koniec semestru.

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie
Metody podające - opowiadanie
Metody podające - pogadanka
Metody podające - wykład informacyjny
Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe
Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa

Metody dydaktyczne:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie, wykład informacyjny.

Metody praktyczne - ćwiczenia przedmiotowe.

Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa, metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna.


Bilans punktów ECTS:

3 pkt ECTS: 1 pkt - aktywne uczestnictwo w zajęciach, 2 pkt – samodzielna praca studenta (zapoznanie się z podstawową literaturą przedmiotu, wykonanie pisemnych prac domowych, przygotowanie się do zajęć, konsultacje z prowadzącym, przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego).

Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

Nie dotyczy.

Skrócony opis:

Opis struktury gramatycznej języka polskiego w aspekcie diachronicznym. Analiza systemu fonetycznego polszczyzny historycznej na tle prasłowiańskich tendencji rozwojowych.

Pełny opis:

Korzenie polszczyzny:

- drzewo genealogiczne języka polskiego.

Periodyzacja dziejów języka polskiego. Najważniejsze zabytki języka polskiego, ich znaczenie dla badań nad językiem polskim. Pisownia zabytków staropolskich.

FONETYKA

1.Wokalizm

Wokalizm prasłowiański jako podstawa rozwojowa polskiego systemu samogłoskowego. Główne tendencje prasłowiańskiego systemu samogłoskowego. Dążność do zmian różnic ilościowych w jakościowe oraz dążność do unikania zamkniętych sylab i związane z nimi zjawiska.

Rozwój wokalizmu na gruncie polskim. Historia prasłowiańskich jerów, ich redukcja i wokalizacja w zależności od pozycji w wyrazie. Rozwój jerów na gruncie języka scs oraz innych języków słowiańskich. Wzdłużenie zastępcze.

Historia ps.* ě oraz *e. Tzw. przegłos lechicki i przegłos polski.

Rozwój ps. połączeń *ort-, *olt-, *tort, *tolt, *tert, *telt w języku polskim i innych językach słowiańskich.

Rozwój ps. sonantów w języku polskim, a ich rozwój w innych językach słowiańskich.

Rozwój iloczasu w języku polskim.

Rozwój samogłosek nosowych.

2. Konsonantyzm

Konsonantyzm prasłowiański jako podstawa rozwojowa polskiego systemu spółgłoskowego. Zasób spółgłoskowy języka prasłowiańskiego. Palatalizowanie spółgłosek przez następujące po nich samogłoski oraz j.

Trzy prasłowiańskie palatalizacje spółgłosek tylnojęzykowych k, g, ch. Tzw. czwarta palatalizacja na gruncie języka polskiego. Wpływ joty na poprzedzające spółgłoski. Rozwój grup spółgłoskowych pod wpływem joty i samogłosek przednich..

Rozwój polskich spółgłosek przedniojęzykowych i wargowych twardych oraz miękkich. Pochodzenie i historia spółgłosek funkcjonalnie miękkich.

Zmiany spółgłoskowe spowodowane zanikiem słabych jerów.

Literatura:

Podręczniki:

Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S., Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa 2001.

Klemensiewicz Z., Lehr-Spławiński T., Urbańczyk S., Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. II, Warszawa 1964 (lub wyd. nast.)

Rospond S., Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. IV, Warszawa 2005.

Strutyński J., Elementy gramatyki historycznej języka polskiego, Kraków 1982 (lub wyd. nast.)

Wybór tekstów:

Taszycki W., Najdawniejsze zabytki języka polskiego, wyd. IV, Wrocław 1967.

Wydra W., Rzepka W. R., Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984.

Vrtel-Wierczyński S., Wybór tekstów staropolskich. Czasy najdawniejsze do 1543 r., Warszawa 1963 (lub wyd. nast.)

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.