Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Kultura w perspektywie etnologicznej

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WPl/tk/2/2 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Kultura w perspektywie etnologicznej
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Eugenia Prokop-Janiec
Prowadzący grup: Eugenia Prokop-Janiec
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Efekty kształcenia:

K1A_W01 ma uporządkowaną wiedzę ogólną, obejmującą terminologię i pojęcia w zakresie kulturoznawstwa, zna podstawowe teorie w ich historycznym rozwoju oraz metodologie badań;

K1A_W02 ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu kulturoznawstwa w systemie nauk oraz jego specyfice przedmiotowej i metodologicznej;

K1A_W03 zna podstawową terminologię stosowaną w kulturoznawstwie oraz jej zastosowanie w obrębie pokrewnych dyscyplin naukowych

K1A_U01 posiada podstawowe umiejętności wyszukiwania, krytycznej oceny, analizowania i wykorzystanie informacji dotyczących zjawisk kulturowych płynących z różnych źródeł

K1A_U02 posiada podstawowe umiejętności badawcze obejmujące formułowanie i analizę problemów badawczych, dobór metod i narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na rozwiązanie problemów w zakresie kulturoznawstwa

K1A_U03 posiada umiejętność rozumienia, analizowania i interpretowania konkretnych zjawisk kulturowych

K1A_U04, umie samodzielnie zdobywać wiedzę i analizować teksty naukowe w sposób krytyczny z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych

K1A_U05 potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla kulturoznawstwa do analizy zjawisk kulturowych

K1A_K01 ma świadomość potrzeby ciągłego rozwijania kompetencji i uczenia się przez całe życie

K1A_K05 rozumie zróżnicowanie i odmienność kulturowych perspektyw Innych, potrafi działać w wielokulturowym otoczeniu


Wymagania wstępne:

nie ma

Forma i warunki zaliczenia:

1. Kurs kończy się egzaminem pisemnym.

2. Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest uczestniczenie w wykładach.


Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

1. Egzamin pisemny po zakończeniu kursu.

Metody dydaktyczne:

1. Metody podające: wykład informacyjny.

2. Metody problemowe: wykład problemowy.

3. Metody aktywizujące: dyskusja dydaktyczna.

4. Elementy wykładu konwersatoryjnego.


Bilans punktów ECTS:

3 punkty ECTS

1 punkt uczestnictwo w zajęciach

2 punkty praca własna studenta


Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

nie dotyczy

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Kulturoznawstwo, teksty kultury, stacjonarne I stopnia

Skrócony opis:

Kurs stanowi wprowadzenie w problemy i tradycje różnicującej perspektywy badania kultury oraz podstawowe zagadnienia etnologii jako jednej z teorii kultury i jednego z kluczowych dyskursów nowoczesności.

Pełny opis:

1. Antropologia i etnologia jako teorie kultury - stanowisko C. Levi-Straussa i M. Foucaulta. Zróżnicowanie kultur w przestrzeni i czasie jako przedmiot etnologii. Przemiany etnologii: od badań kultur pozaeuropejskich do studiów nad kulturą własną, od badania plemion do badania neoplemienności.

2. Etnologia jako nauka nowoczesna i europejska. Związki z tradycją filozoficzną i wyobrażeniami mitycznymi. „Wymyślanie społeczeństwa pierwotnego”. Kategorie barbarzyństwa, dzikości, pierwotności w mitologii i wyobraźni europejskiej. Mit społeczeństwa pierwotnego a tradycje antyczne. Grecy i Rzymianie o barbarzyńcach. Starożytne i średniowieczne monstruarium. Dzicy: obrazy społeczeństw Nowego Świata w wieku XVI. Pierwotność jako kategoria XIX-wieczna.

3. Etnologia wobec tradycji heterologii. Michel de Certeau: heterologie jako dyskursy o inności i europejska kontr-tradycja filozoficzna. Koncepcja archeologiczna Bernarda McGrane’a: "Beyond Anthropology. Society and the Other". Koncepcja M. Hodgen "Early Athropology in the Sixteeth and Seventeenth Centuries". Wiedza o Innym w Renesansie, Oświeceniu, wieku XIX i XX: paradygmaty kosmologiczny, wiedzy, historyczny, etnologiczny. Johannes Fabian: "Time and the Other". Perspektywa allochroniczna jako wyróżnik perspektywy i pisarstwa etnograficznego.

4. Etnologia a dyskursy władzy. Etnologia i sytuacja kolonialna. Epistemologiczne i etyczne wyzwania etnologii. „Myśleć jak tubylcy” (C. Geertz). Perspektywy etic i emic w badaniu kultury. Dystans i zaangażowanie badacza (C. Turnbull). Etnologia w epoce postkolonialnej. Antropologowie tubylczy. Spory pomiędzy etnologami centrum i peryferii (M. Shalins).

5. Różnice kulturowe i ich reprezentacja. Opozycja jako podstawowa jednostka różnicy kulturowej. Typy opozycji. Opozycja antynomiczna i opozycja hierarchiczna. Kulturowa różnica a problem wiedzy. Opisy kultury w perspektywie różnic. Teorie reprezentacji: mimetyczna i substytucyjna. Reprezentacja różnicy kulturowej jako anamorfoza, bricolage, przekład.

6. Język i kultura. Język jako najważniejszy fakt kulturowy, przewodnik po kulturze i sfera, w której uwidaczniają się różnice pomiędzy grupami ludzkimi. Etnologowie o języku. Teoria Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa. Etnograficzna koncepcja języka Bronisława Malinowskiego: słowo w kontekście działania. Anna Wierzbicka: różne kultury - różne języki – różne gatunki mowy. Różnice językowe w ujęciu J. Derridy.

7. "Rasa” jako metafora różnicy. .„Rasa” jako konstrukt kulturowy. Współczesne stanowisko antropologii . Ideologia rasy i jej funkcje. „Rasa” a zasady taksonomii. Poglądy Linneusza. Antropometria: kąt twarzowy i indeks cefaliczny. ”Rasa” i pismo. Antropologia kartezjańska a hierarchia rasowa: Bacon, Kant. Hegel. Dyskurs rasowy jako dyskurs ciała. Reprezentacje rasowe w tekstach kultury. Schematy rasowe.

8. Etniczność jako „słabsze pojęcie kultury”. Etniczność jako „słabsze pojęcie kultury” (J. Clifford). Tożsamość etniczna jako konstrukt kulturowy i społeczny. Granica etniczna: F. Barth:" Ethnic Groups and Boundaries". Nowa etniczność w warunkach społeczeństwa wieloetnicznego i globalizacji. Koncepcje S. Halla i A. Appaduraia. Etniczność a kultura popularna. „Etniczność jako spółka z o.o.” i utowarowienie różnicy kulturowej (J. i J. Comaroff).

9. Topografie kultury. Kulturowy wymiar przestrzeni. Przestrzenne doświadczenie świata – wzory uniwersalne - i zróżnicowanie. Podział terytorium – orbis interior- orbis eksterior: M. Eliade. Kompleks mityczno-geograficzny – mapa znaczeń właściwych grupie nakładana na przestrzeń : C. Levi-Strauss. Grupa – wobec terytorium : grupa etniczna, narodowa. Święte terytorium grupy. Terytorium tożsamościowe kultury. Ponadnarodowe przestrzenie kultury Wschód/ Zachód/ Północ/Południe. Obszary kulturowe: podział i wartościowanie mapy kultury. Terytorializacja i deterytorializacja kultur. Terytorium kulturowe a władza: symboliczna władza – domeny symboliczne.

10. Kronologia kulturowa. Czas jako konstrukt kulturowy. Kulturowe kształtowanie doświadczenia czasu. „Imperia czasu”. Czas przednowoczesny i nowoczesny. Wymiary czasu: astronomiczny, sakralny, biologiczny, kulturowy, historyczny. Kultury czasu różnych grup społecznych.

11. Przedmioty jako znaki kulturowe. Dobra materialne jako widzialna część kultury. Znaczenia kulturowe rzeczy. Obecność rzeczy w rytuałach. Przedmiot w kulturze konsumpcyjnej. Przedmiot a tożsamość jednostkowa i zbiorowa.

12. Kody kulinarne jako kody kulturowe. Pożywienie jako znak społeczny. Socjologowie i historycy: G. Simmel. Szkoła Annales. Antropologiczne badania nad jedzeniem: kulinaria jako znaki kulturowe. Prace M. Maussa i B. Malinowskiego. Kody kulinarne jako kody kulturowe: prace R. Jacobsona, C. Lévi-Straussa, M. Douglas, R. Barthes’a. Kod kulinarny a budowa tożsamości grupowej i indywidualnej.

13.Zróżnicowanie kulturowe a wielokulturowość. Wielokulturowość nowoczesna a ponowoczesna polityka różnicy i tożsamości. Tożsamość w warunkach wielokulturowości.

14. Różnice kulturowe w epoce globalizacji. Globalizacja i glokalizacja. Koncepcja zderzenia cywilizacji Samuela Huntingtona. Hybrydyzacja kultur w ujęciu Homiego Bhabhy. Deterytorializacja kultur i globalny „supermarket kultury”. Ponowoczesna koncepcja kultury jako kolażu (C. Geertz).

15. Komunikacja międzykulturowa.

Literatura:

LITERATURA PODSTAWOWA

1. Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów. Wstęp i redakcja A. Mencwel, Warszawa 2003: R. Benedict, Wzory kultury; W. Pawluczuk, Ludowa „ontologia’ i „technologia”; K. Dobrowolski, Chłopska kultura tradycyjna.

2. M. Kempny, E. Nowicka, (red), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2003: M. Sahlins, Inne czasy, inne zwyczaje. Antropologia historii.

3. M. Kempny, E. Nowicka, (red), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje, Warszawa 2004: J. Clifford, Praktyki przestrzenne: badania terenowe, podróże i praktyki dyscyplinujące w antropologii, F. Barth, Grupy i granice etniczne: społeczna organizacja różnic kulturowych.

4. E. Nowicka, M. Głowacka -Grajper, Świat człowieka – świat kultury: antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007: R. Benedict, Różnorodność kultur, R. Linton, Rola kultury w kształtowaniu osobowości.

LITERATURA UZUPEŁNIAJACA

1. J. Clifford, Kłopoty z kulturą. Dwudziestowieczna etnografia, literatura i sztuka, Warszawa 2000: O autorytecie etnograficznym.

2. C. Geertz, Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, Kraków 2005: „Z punktu widzenia tubylca”. O naturze antropologicznego rozumienia.

3. K. Hastrup, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008: Wyobraźnia antropologiczna.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/2021" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Eugenia Prokop-Janiec
Prowadzący grup: Eugenia Prokop-Janiec
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Efekty kształcenia:

K1A_W01 ma uporządkowaną wiedzę ogólną, obejmującą terminologię i pojęcia w zakresie kulturoznawstwa, zna podstawowe teorie w ich historycznym rozwoju oraz metodologie badań;

K1A_W02 ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu kulturoznawstwa w systemie nauk oraz jego specyfice przedmiotowej i metodologicznej;

K1A_W03 zna podstawową terminologię stosowaną w kulturoznawstwie oraz jej zastosowanie w obrębie pokrewnych dyscyplin naukowych

K1A_U01 posiada podstawowe umiejętności wyszukiwania, krytycznej oceny, analizowania i wykorzystanie informacji dotyczących zjawisk kulturowych płynących z różnych źródeł

K1A_U02 posiada podstawowe umiejętności badawcze obejmujące formułowanie i analizę problemów badawczych, dobór metod i narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na rozwiązanie problemów w zakresie kulturoznawstwa

K1A_U03 posiada umiejętność rozumienia, analizowania i interpretowania konkretnych zjawisk kulturowych

K1A_U04, umie samodzielnie zdobywać wiedzę i analizować teksty naukowe w sposób krytyczny z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych

K1A_U05 potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla kulturoznawstwa do analizy zjawisk kulturowych

K1A_K01 ma świadomość potrzeby ciągłego rozwijania kompetencji i uczenia się przez całe życie

K1A_K05 rozumie zróżnicowanie i odmienność kulturowych perspektyw Innych, potrafi działać w wielokulturowym otoczeniu


Wymagania wstępne:

nie ma

Forma i warunki zaliczenia:

1. Kurs kończy się egzaminem pisemnym.

2. Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest uczestniczenie w wykładach.


Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

1. Egzamin pisemny po zakończeniu kursu.

Metody dydaktyczne:

1. Metody podające: wykład informacyjny.

2. Metody problemowe: wykład problemowy.

3. Metody aktywizujące: dyskusja dydaktyczna.

4. Elementy wykładu konwersatoryjnego.


Bilans punktów ECTS:

3 punkty ECTS

1 punkt uczestnictwo w zajęciach

2 punkty praca własna studenta


Wymiar, zasady i forma odbywania praktyk:

nie dotyczy

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Kulturoznawstwo, teksty kultury, stacjonarne I stopnia

Skrócony opis:

Kurs stanowi wprowadzenie w problemy i tradycje różnicującej perspektywy badania kultury oraz podstawowe zagadnienia etnologii jako jednej z teorii kultury i jednego z kluczowych dyskursów nowoczesności.

Pełny opis:

1. Antropologia i etnologia jako teorie kultury - stanowisko C. Levi-Straussa i M. Foucaulta. Zróżnicowanie kultur w przestrzeni i czasie jako przedmiot etnologii. Przemiany etnologii: od badań kultur pozaeuropejskich do studiów nad kulturą własną, od badania plemion do badania neoplemienności.

2. Etnologia jako nauka nowoczesna i europejska. Związki z tradycją filozoficzną i wyobrażeniami mitycznymi. „Wymyślanie społeczeństwa pierwotnego”. Kategorie barbarzyństwa, dzikości, pierwotności w mitologii i wyobraźni europejskiej. Mit społeczeństwa pierwotnego a tradycje antyczne. Grecy i Rzymianie o barbarzyńcach. Starożytne i średniowieczne monstruarium. Dzicy: obrazy społeczeństw Nowego Świata w wieku XVI. Pierwotność jako kategoria XIX-wieczna.

3. Etnologia wobec tradycji heterologii. Michel de Certeau: heterologie jako dyskursy o inności i europejska kontr-tradycja filozoficzna. Koncepcja archeologiczna Bernarda McGrane’a: "Beyond Anthropology. Society and the Other". Koncepcja M. Hodgen "Early Athropology in the Sixteeth and Seventeenth Centuries". Wiedza o Innym w Renesansie, Oświeceniu, wieku XIX i XX: paradygmaty kosmologiczny, wiedzy, historyczny, etnologiczny. Johannes Fabian: "Time and the Other". Perspektywa allochroniczna jako wyróżnik perspektywy i pisarstwa etnograficznego.

4. Etnologia a dyskursy władzy. Etnologia i sytuacja kolonialna. Epistemologiczne i etyczne wyzwania etnologii. „Myśleć jak tubylcy” (C. Geertz). Perspektywy etic i emic w badaniu kultury. Dystans i zaangażowanie badacza (C. Turnbull). Etnologia w epoce postkolonialnej. Antropologowie tubylczy. Spory pomiędzy etnologami centrum i peryferii (M. Shalins).

5. Różnice kulturowe i ich reprezentacja. Opozycja jako podstawowa jednostka różnicy kulturowej. Typy opozycji. Opozycja antynomiczna i opozycja hierarchiczna. Kulturowa różnica a problem wiedzy. Opisy kultury w perspektywie różnic. Teorie reprezentacji: mimetyczna i substytucyjna. Reprezentacja różnicy kulturowej jako anamorfoza, bricolage, przekład.

6. Język i kultura. Język jako najważniejszy fakt kulturowy, przewodnik po kulturze i sfera, w której uwidaczniają się różnice pomiędzy grupami ludzkimi. Etnologowie o języku. Teoria Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa. Etnograficzna koncepcja języka Bronisława Malinowskiego: słowo w kontekście działania. Anna Wierzbicka: różne kultury - różne języki – różne gatunki mowy. Różnice językowe w ujęciu J. Derridy.

7. "Rasa” jako metafora różnicy. .„Rasa” jako konstrukt kulturowy. Współczesne stanowisko antropologii . Ideologia rasy i jej funkcje. „Rasa” a zasady taksonomii. Poglądy Linneusza. Antropometria: kąt twarzowy i indeks cefaliczny. ”Rasa” i pismo. Antropologia kartezjańska a hierarchia rasowa: Bacon, Kant. Hegel. Dyskurs rasowy jako dyskurs ciała. Reprezentacje rasowe w tekstach kultury. Schematy rasowe.

8. Etniczność jako „słabsze pojęcie kultury”. Etniczność jako „słabsze pojęcie kultury” (J. Clifford). Tożsamość etniczna jako konstrukt kulturowy i społeczny. Granica etniczna: F. Barth:" Ethnic Groups and Boundaries". Nowa etniczność w warunkach społeczeństwa wieloetnicznego i globalizacji. Koncepcje S. Halla i A. Appaduraia. Etniczność a kultura popularna. „Etniczność jako spółka z o.o.” i utowarowienie różnicy kulturowej (J. i J. Comaroff).

9. Topografie kultury. Kulturowy wymiar przestrzeni. Przestrzenne doświadczenie świata – wzory uniwersalne - i zróżnicowanie. Podział terytorium – orbis interior- orbis eksterior: M. Eliade. Kompleks mityczno-geograficzny – mapa znaczeń właściwych grupie nakładana na przestrzeń : C. Levi-Strauss. Grupa – wobec terytorium : grupa etniczna, narodowa. Święte terytorium grupy. Terytorium tożsamościowe kultury. Ponadnarodowe przestrzenie kultury Wschód/ Zachód/ Północ/Południe. Obszary kulturowe: podział i wartościowanie mapy kultury. Terytorializacja i deterytorializacja kultur. Terytorium kulturowe a władza: symboliczna władza – domeny symboliczne.

10. Kronologia kulturowa. Czas jako konstrukt kulturowy. Kulturowe kształtowanie doświadczenia czasu. „Imperia czasu”. Czas przednowoczesny i nowoczesny. Wymiary czasu: astronomiczny, sakralny, biologiczny, kulturowy, historyczny. Kultury czasu różnych grup społecznych.

11. Przedmioty jako znaki kulturowe. Dobra materialne jako widzialna część kultury. Znaczenia kulturowe rzeczy. Obecność rzeczy w rytuałach. Przedmiot w kulturze konsumpcyjnej. Przedmiot a tożsamość jednostkowa i zbiorowa.

12. Kody kulinarne jako kody kulturowe. Pożywienie jako znak społeczny. Socjologowie i historycy: G. Simmel. Szkoła Annales. Antropologiczne badania nad jedzeniem: kulinaria jako znaki kulturowe. Prace M. Maussa i B. Malinowskiego. Kody kulinarne jako kody kulturowe: prace R. Jacobsona, C. Lévi-Straussa, M. Douglas, R. Barthes’a. Kod kulinarny a budowa tożsamości grupowej i indywidualnej.

13.Zróżnicowanie kulturowe a wielokulturowość. Wielokulturowość nowoczesna a ponowoczesna polityka różnicy i tożsamości. Tożsamość w warunkach wielokulturowości.

14. Różnice kulturowe w epoce globalizacji. Globalizacja i glokalizacja. Koncepcja zderzenia cywilizacji Samuela Huntingtona. Hybrydyzacja kultur w ujęciu Homiego Bhabhy. Deterytorializacja kultur i globalny „supermarket kultury”. Ponowoczesna koncepcja kultury jako kolażu (C. Geertz).

15. Komunikacja międzykulturowa.

Literatura:

LITERATURA PODSTAWOWA

1. Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów. Wstęp i redakcja A. Mencwel, Warszawa 2003: R. Benedict, Wzory kultury; W. Pawluczuk, Ludowa „ontologia’ i „technologia”; K. Dobrowolski, Chłopska kultura tradycyjna.

2. M. Kempny, E. Nowicka, (red), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2003: M. Sahlins, Inne czasy, inne zwyczaje. Antropologia historii.

3. M. Kempny, E. Nowicka, (red), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje, Warszawa 2004: J. Clifford, Praktyki przestrzenne: badania terenowe, podróże i praktyki dyscyplinujące w antropologii, F. Barth, Grupy i granice etniczne: społeczna organizacja różnic kulturowych.

4. E. Nowicka, M. Głowacka -Grajper, Świat człowieka – świat kultury: antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007: R. Benedict, Różnorodność kultur, R. Linton, Rola kultury w kształtowaniu osobowości.

LITERATURA UZUPEŁNIAJACA

1. J. Clifford, Kłopoty z kulturą. Dwudziestowieczna etnografia, literatura i sztuka, Warszawa 2000: O autorytecie etnograficznym.

2. C. Geertz, Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, Kraków 2005: „Z punktu widzenia tubylca”. O naturze antropologicznego rozumienia.

3. K. Hastrup, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008: Wyobraźnia antropologiczna.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.