Uniwersytet Jagielloński w Krakowie - Punkt LogowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Dialektologia i socjolingwistyka

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: WPl.n/2/8 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Dialektologia i socjolingwistyka
Jednostka: Wydział Polonistyki
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 2.00 LUB 4.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/2020" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Kazimierz Sikora
Prowadzący grup: Maciej Rak, Kazimierz Sikora
Strona przedmiotu: http://www.dialektologia.polonistyka.uj.edu.pl/
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie
Efekty kształcenia:

W trakcie realizacji modułu student uzyskuje wiedzę:

- w zakresie budowy, funkcjonowania, pochodzenia i historycznego rozwoju polszczyzny ogólnej i jej form językowych. Rozumie znaczenie języka jako narzędzia społecznej komunikacji i przekazu wartości kulturowych oraz tworzywa artystycznego. (K_W04);

- na temat odmian i stylów funkcjonalnych języka polskiego, rozumie znaczenie kultury języka w komunikacji i życiu społecznym oraz w ma wiedzę na temat geograficznego i społecznego zróżnicowania języka polskiego. (K_W06)

Wiedza studenta rozwijana jest także w zakresie efektów kształcenia K_W09.

W szczególności student:


1. Poznaje podstawowe wiadomości i terminy z zakresu dialektologii (np. dialekt, gwara, izoglosa, mazurzenie, pochylenie samogłosek, realizacja samogłosek nosowych, fleksja gwarowa, fonetyka międzywyrazowa, słownictwo dyferencyjne, słownictwo gwarowe czynne i bierne itp. );

2. Zapoznaje się z najważniejszymi opracowaniami dotyczącymi dialektologii (słowniki, atlasy i monografie gwarowe);

3. Zdobywa praktyczną wiedzę z zakresu dialektologii:

- umie wskazać cechy gwarowe na podstawie zapisu fonetycznego lub nagrania gwarowego;

- umie scharakteryzować cechy poszczególnych dialektów polskich;

4. Dostrzega potrzebę równoległego opisu gwary i kultury, tym samym realizując zadania etnolingwistyki.

5. Zyskuje ugruntowaną naukowo świadomość socjolingwistycznego zróżnicowaniu polszczyzny.


Do nabytych przez studenta w trakcie trwania modułu umiejętności należy to, że:


- używa argumentów, form i konstrukcji językowych ze świadomością ich efektu retorycznego i perswazyjnego oraz komunikacyjnej skuteczności (K_U05);

- posiada kompetencje w zakresie analizy synchronicznej i diachronicznej form językowych i tekstów typowych gatunków mowy. (K_U06);

- umie określić wartość i przydatność stylistyczną środków językowych i czynić użytek z różnego typu słowników, baz danych; umie ocenić poprawność językową tekstów pisanych i mówionych, na poziomie normy wzorcowej i użytkowej. (K_U07);

- potrafi wykorzystywać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu literaturoznawstwa i językoznawstwa; potrafi przeprowadzić krytyczną analizę i interpretację tekstów literackich oraz innych tekstów kultury z zastosowaniem różnych metod; rozpoznaje historyczną zmienność zjawisk literackich i kulturowych. (K_U09).

Umiejętności studenta rozwijane są także w zakresie efektów kształcenia K_U11.


Ukończenie modułu wzbogaca kompetencje społeczne studenta w taki sposób, że:

- wykazuje troskę o zachowanie polskiego językowego dziedzictwa i propagowanie wzorców językowej poprawności i kultury osobistej. (K_K03);

- zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy polonistycznej, rozumie potrzebę stałego jej uzupełniania i rozwijania. (K_K04);

- ma świadomość znaczenia wspólnotowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia dawnych i współczesnych zjawisk społecznych, kulturalnych i artystycznych. (K_K05);

- świadomie buduje relacje interpersonalne oraz ma świadomość roli polonistyki i jej wpływu na kształtowanie poczucia tożsamości narodowej młodego pokolenia, jego stosunku do rodzimej kultury i języka oraz ich postaw estetycznych, aksjologicznych i społecznych. (K_K08);

- dostrzega konieczność kształcenia kompetencji językowych, literackich i kulturowych społeczeństwa oraz przygotowywania młodego pokolenia do uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym kraju. (K_K09).



Uzupełnieniem zajęć jest uczestnictwo (nieobowiązkowe) w obozie dialektologicznym organizowanym przez Sekcję Dialektologiczną Koła Językoznawców Studentów UJ.

Wymagania wstępne:

Wiedza z zakresu gramatyki opisowej i gramatyki historycznej języka polskiego.

Forma i warunki zaliczenia:

Warunkami zaliczenia są:

1. Aktywny udział w zajęciach.

2a. Przygotowanie nagrania i charakterystyka gwary według schematu podanego przez prowadzącego

lub

2b. Przygotowanie charakterystyki gwary na podstawie nagrania dostarczonego przez prowadzącego. W obu wypadkach wystawiana jest końcowa ocena.




Metody sprawdzania i kryteria oceny efektów kształcenia uzyskanych przez studentów:

Studenci są oceniani na podstawie aktywności na zajęciach. Najważniejszym kryterium jest jednak przygotowana przez Studenta praca: nagranie wraz z charakterystyką gwary lub sama charakterystyka gwary (na podstawie nagrania dostarczonego przez prowadzącego).

Metody dydaktyczne - słownik:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie
Metody podające - pogadanka
Metody podające - prelekcja
Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa
Metody problemowe - metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna

Metody dydaktyczne:

Metody podające - objaśnienie lub wyjaśnienie

Metody podające - pogadanka

Metody podające - prelekcja

Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa

Metody problemowe - metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna

Metody praktyczne - audytywna analiza tekstu tekstu mówionego

Bilans punktów ECTS:

2

1 punkt za aktywne uczestnictwo w zajęciach (30 godz.);

1 punkt za pracę własną (przygotowanie pracy zaliczeniowej, lektura opracowań dialektologicznych i etnolingwistycznych)

Sylabus przedmiotu dla studentów rozpoczynających studia od roku akademickiego 19/20:

Polonistyka, specjalność nauczycielska, dzienne licencjackie
Polonistyka, specjalność nauczycielska, dzienne licencjackie

Skrócony opis:

Dialektologia i socjolingwistyka to przedmiot, którego zadaniem jest opis zróżnicowania polszczyzny przede wszystkim geograficznego (dialekty i gwary) oraz społecznego (socjolekty). Ponieważ z językiem (gwarą) jest spleciona kultura (w przypadku gwar - kultura ludowa) na zajęciach są też realizowane zadania etnolingwistyki.

Pełny opis:

W ramach zajęć są realizowane następujące tematy:

1. Podstawowe terminy: dialektologia, dialekt, gwara, gwaroznawstwo, ludoznawstwo, izoglosa, izofona, izomorfa, izoleksa, słownictwo gwarowe (czynne i bierne). W ramach kolejnych ćwiczeń w sposób skorelowany z głównym ich tematem omawia się wiele ważnych fonetycznych i morfologicznych cech gwarowych, różnicujących polski obszar językowy, takich jak np.: mazurzenie, fonetyka udźwięczniająca, siakanie, kaszubienie, archaizm podhalański, samogłoski pochylone, redukcja samogłosek nieakcentowanych,wymowa samogłosek nosowych, nagłosowe protezy, dyftongi, asynchroniczna wymowa spółgłosek palatalnych wargowych, dualne końcówki odmiany czasownika, końcówki bezokolicznika itp. Analizowane są też fragmenty tekstów i prezentowane perły polskiego folkloru muzycznego.

2. Historia dialektologii.

3. Słowniki, atlasy i monografie gwarowe - przegląd.

4. Dialekt małopolski: gwara podhalańska i inne gwary góralskie, gwara kielecka.

5. Dialekt śląski: gwary mazurzące i niemazurzące.

6. Dialekt wielkopolski: gwary Wielkopolski centralnej i południowej.

7. Dialekt mazowiecki: gwara kurpiowska i inne gwary mazowieckie.

8. Kaszuby i polskie gwary północnej Polski.

9. Dialekty kresowe (południowy i północny).

10. Społeczne zróżnicowanie polszczyzny i związki socjolingwistyki z dialektologią. Społeczne i kulturowe konsekwencje zanikania gwar ludowych.

11. Gwary jako tworzywo artystyczne oraz ich obecność w nowych kontekstach kultury (reklama, twórczość kabaretowa itp.).

Literatura:

Literatura podstawowa:

Karol Dejna, Dialekty polskie, Warszawa 1997.

Stanisław Urbańczyk, Zarys dialektologii polskiej, Warszawa 1967 (lub wyd. nast.).

Aldona Skudrzyk, Elżbieta Rudnicka-Fira, Dialektologia. Materiały pomocnicze, Katowice 2010.

Kazimierz Nitsch, Wybór polskich tekstów gwarowych, Warszawa 1960.

Kompendium internetowe: www.gwarypolskie.uw.edu.pl

Literatura uzupełniająca:

Marian Kucała, Terytorialne zróżnicowanie polszczyzny, [w:] O zagrożeniach i bogactwie polszczyzny, red. J. Miodek, Wrocław 1995, s. 163-169.

Bogusław Dunaj, Dialektologia a socjolingwistyka, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 12, 1986, s. 15-23.

Józef Kąś, Halina Kurek, Język wsi, [w:] Język polski, red. S. Gajda, Opole, s. 440-459.

Marian Kucała, O słownictwie ludzi wyzbywających się gwary, „Biuletyn PTJ” XIX, 1960, s. 141-156.

M. Kucała, Hiperdialektyzacja, [w:] Z polszczyzny historycznej i współczesnej, red. T. Ampel, Rzeszów 1997, s. 28-34.

Halina Pelcowa, Pokoleniowość i sytuacyjność – dwa istotne czynniki różnicowania się języka mieszkańców współczesnej wsi, [w:] Gwary dziś. T. 3. Wewnętrzne zróżnicowanie języka wsi, red. J. Sierociuk, Poznań 2006, s. 139-153.

Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Warszawa 2004.

Janusz Anusiewicz, Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław 1995.

Etnolingwistyka a leksykografia. Tom poświęcony Profesorowi Jerzemu Bartmińskiemu, red. nauk. W. Chlebda, Opole 2010.

Uwagi:

Zgodnie z uniwersytecką tradycją w gestii prowadzących moduł leży podejmowanie konkretnych rozstrzygnięć w kwestiach szczegółowych i organizacyjnych (np. konkretyzacja kryteriów zaliczenia modułu).

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/2021" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Kazimierz Sikora
Prowadzący grup: Maciej Rak, Kazimierz Sikora
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.